Sợ đi học – Hội chứng phổ biến ở trẻ nhỏ, liệu có nguy hiểm?

Hầu như mọi trẻ em đều không muốn tới trường, nhưng chứng sợ đi học (Didaskaleinophobia) lại đặc biệt hơn và có phần nghiêm trọng hơn, nó thường dễ bị nhầm lẫn với tâm lý lười học thông thường. Bài viết sau đây sẽ cung cấp thêm những thông tin cần thiết để hiểu thêm về hội chứng sợ đi học ở trẻ em.

Hội chứng sợ đi học (Didaskaleinophobia) là gì?

Didaskaleinophobia là sự kết hợp của 2 từ gốc Hy Lạp gồm Didasko (dạy) và Phobos (ác cảm, sợ hãi), có nghĩa là sợ trường học. Hội chứng này là nhiều trẻ nhỏ luôn cảm thấy lo lắng, căng thẳng về việc phải đến trường. Loại ám ảnh này xảy ra rất phổ biến ở trẻ em, đặc biệt là đối với trẻ chuẩn bị đi học mầm non. Độ tuổi này trẻ chưa hề tiếp xúc với môi trường lạ lẫm ở bên ngoài, khi đột nhiên phải rời xa ba mẹ để đến một nơi có rất nhiều người lạ sẽ không tránh khỏi việc bé bị sợ hãi.

Hội chứng sợ đi học không chỉ xuất hiện ở những học sinh trung bình mà thậm chí là ở những học sinh khá giỏi. Theo kết quả của một cuộc khảo sát trên hơn 1000 học sinh trung học cơ sở tại thành phố Hồ Chí Minh, hơn 65% học sinh chia sẻ về những dấu hiệu của hội chứng sợ đi học, trong đó có hơn 20% là các bạn học sinh giỏi và 35% học sinh khá.

Hội chứng sợ đi học ảnh hưởng như thế nào tới con trẻ?

Nỗi sợ hãi khi đi học nếu không được chữa trị sớm sẽ khiến bé không tiếp xúc được với nền giáo dục đầy đủ, không đi học thường xuyên sẽ gây ra việc thiếu hụt kiến thức, thua kém so với bạn bè, ảnh hưởng đến năng lực của con sau này.

Trạng thái căng thẳng và lo lắng của con nếu để kéo dài dễ gây ra ảnh hưởng tâm lý của con, gây nên những triệu chứng như thường xuyên sợ hãi, khiến trẻ ít nói hơn, gây nên các bệnh về tâm lý. Dần dần bé cũng trở nên xa rời với xã hội, không thích giao tiếp với những người xung quanh và hạn chế sự phát triển các kỹ năng xã hội 9 kỹ năng giao tiếp, kỹ năng lãnh đạo, làm việc nhóm, khả năng tự lập,..)

Hội chứng sợ đi học gây ra rất nhiều hệ luỵ đến mối quan hệ của bé và những người xung quanh. Bé trở nên lầm lì hơn, ít tiếp xúc với bạn bè hay hạn chế chia sẻ với người thân. Ba mẹ đôi khi chỉ nghĩ tâm trạng của bé tạm thời không ổn hoặc chỉ lười học mà không tìm hiểu rõ nguyên nhân gốc rễ khiến cho tình trạng căng thẳng giữa ba mẹ với con ngày càng nghiêm trọng hơn.

Đâu là những biểu hiện của triệu chứng Didaskaleinophobia?

Dấu hiệu nhận biết về hội chứng sợ đi học rất đa dạng về thể chất và cảm xúc của mỗi trẻ em:

• Khóc, la hét: Ý nghĩ phải đi học làm gia tăng sự lo lắng và căng thẳng, dẫn đến việc khóc lóc, la hét và ăn vạ với ba mẹ. Một số trẻ thậm chí khóc từ đêm hôm trước mặc dù cả ngày bé vẫn vui chơi rất bình thường.

• Các triệu chứng về thể chất: Một số triệu chứng liên quan đến thể chất mỗi khi bé được nhắc nhở phải đi học thường gặp gồm đổ mồ hôi, tim đập nhanh, khô miệng, buồn nôn, khó thở, chóng mặt, run rẩy thậm chí lên cơn hoảng loạn, co giật,… Tuỳ vào mức độ lo lắng và thể chất của mỗi người mà trẻ sẽ có biểu hiện khác nhau.
• Có những hành vi né tránh, bịa đặt lý do: Trẻ em khi sợ hãi sẽ có xu hướng né tránh, hạn chế đề cập đến việc đi học. Đôi khi trẻ còn bịa đặt nên các lý do để không phải đến trường như giả vờ bị ốm, quên giờ học hoặc cố tình đi trễ. 
• Nảy sinh những ý nghĩ tiêu cực: Bé thường có những sự tưởng tượng về cái chết, gây nên nỗi sợ hãi và ngày càng bám lấy ba mẹ. Bên cạnh  đó, một số hội chứng khác cũng có thể xuất hiện kèm theo như hội chứng sợ ở một mình, sợ bóng tối, sợ ma quỷ,…

• Xuất hiện những hành vi cực đoan: Không ít trường hợp bé cố tình giấu sách vở, tự làm tổn thương bản thân, cố gắng ăn quá nhiều hoặc ăn những đồ không hợp vệ sinh. Các bé còn thường xuyên gặp ác mộng, tâm trạng nóng nảy và khó kiểm soát cảm xúc của mình. Đôi khi hội chứng này còn có thể gây ra sự trầm cảm cho bé.

Bên ngoài những biểu hiện chung thường gặp ở trẻ em, với mỗi độ tuổi khác nhau sẽ xuất hiện những biểu hiện theo độ tuổi cụ thể:

• 5- 11 tuổi: Ở độ tuổi này trẻ chưa có sự kiểm soát tốt về nhận thức và cảm xúc, thường khóc lóc rất nhiều, luôn bám víu vào ba mẹ, không muốn rời khỏi gia đình để đi học, ngoài ra trẻ còn thường hay phàn nàn về các triệu chứng như đau đầu, đau bụng, mệt mỏi.
• 11- 18 tuổi: Khi lớn hơn, trẻ có khả năng thực hiện nhiều hành động bất chấp hơn như cãi lại ba mẹ, ngang nhiên thách thức, tỏ rõ thái độ tức giận, trốn học, mất ngủ và trầm cảm.
• Trên 18 tuổi: Đây là độ tuổi trẻ rất bốc đồng, dễ dàng phạm phải những hành động sai lầm. Trẻ thường đăng những bài viết tiêu cực lên mạng xã hội, lạm dụng rượu bia, thuốc lá, dễ bị dụ dỗ vào các tệ nạn xã hội thậm chí là xa lánh xã hội, đe doạ tự tử.

Những biểu hiện của hội chứng sợ đi học xảy ra rất khác biệt đối với mỗi trẻ em, có nhiều trường hợp bé thể hiện rất gay gắt và có thể tổn hại đến bản thân và người xung quanh. Một số biểu hiện của con khiến ba mẹ tưởng nhầm là hành vi lười học nên không quan tâm nhiều. Vì thế ba mẹ cần quan tâm con nhiều hơn để kịp thời đưa con thăm khám và có biện pháp chữa trị nhanh chóng.

Xem thêm: Bé sợ đi học lớp 1 – Nhìn nhận vấn đề nghiêm túc và xử lý

Nguyên nhân nào dẫn đến hội chứng sợ đi học ở trẻ?

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hội chứng sợ đi học của trẻ, việc xác định nguyên nhân sẽ giúp gia đình tìm hiểu được cách hỗ trợ con vượt qua nỗi ám ảnh hiệu quả nhất. Dưới đây là những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng sợ đến trường của trẻ:

Các trải nghiệm tiêu cực tại trường học

Đây được xem là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng không muốn đi học của trẻ. Nếu trước đây con từng có những kỷ niệm không vui tại trường học như bị bạn bè chọc ghẹo, cô lập, bị thầy cô phạt hoặc la mắng và có những hành vi bạo lực học đường sẽ trở thành nỗi ám ảnh, tạo nên tâm lý sợ hãi và cho rằng trường học là nơi đáng sợ.

Bị bạn bắt nạt khiến trẻ sợ hãi khi đến trường

Sự bảo bọc quá mức

Theo các khảo sát cho thấy tỷ lệ những trẻ mắc chứng sợ đi học thường nằm trong số những đứa trẻ được ba mẹ hết mực yêu thương và bảo bọc, khiến trẻ hình thành tâm lý ỷ lại, khi đột ngột thay đổi một môi trường mới sẽ khó tiếp nhận và thích nghi. Ngoài ra việc được ba mẹ chăm sóc và lo lắng từng chút khi ở nhà sẽ khiến bé không thể tự làm, sinh ra tâm lý chán ghét đến trường học.

Xem thêm: “Bí kíp” rèn luyện kỹ năng sống tự lập cho trẻ BÀI BẢN NHẤT

Áp lực học tập

Việc ba mẹ luôn muốn bé ra sức học tập, không có thời gian nghỉ ngơi, thậm chí hay la mắng dẫn đến tâm lý tiêu cực của con. Sự kỳ vọng quá lớn của ba mẹ và thầy cô cũng vô tình tạo nên áp lực lớn cho bé, đặc biệt là sự sợ hãi khi không đạt được kết quả tốt, sợ ba mẹ sẽ thất vọng và bị mắng.

Những nỗi sợ liên quan đến việc đi học

Ngoài yếu tố ở trường học, những ảnh hưởng liên quan đến việc đi học cũng khiến bé trở nên e ngại khi đến trường. Ví dụ như trên đường đi học phải trải qua những đoạn đường khó khăn, có chó dữ, kẹt xe hay thậm chí là đã từng bị tai nạn cũng làm gia tăng mức độ sợ hãi cho con khi đến trường. Những sự kiện này để lại ký ức trong hạch hạnh nhân của não bộ, sau đó tạo nên sự bất an để cơ thể phòng bị trong quá trình đến trường.

Có rất nhiều yếu tố được xác định có liên quan đến nguyên nhân cho hội chứng sợ đi học tuy nhiên vẫn chưa thể xác định được đâu là nguyên nhân chính xác dẫn đến tình trạng này. Trong thực tế, những nguyên nhân trên là một phần ảnh hưởng đến hội chứng của trẻ, bởi vì cũng có một số trường hợp xuất hiện biểu hiện tương tự như vậy nhưng không phải mắc hội chứng sợ đi học.

Xem thêm: Những nỗi sợ của trẻ và hành trình phát triển tâm sinh lý

Có những cách nào để điều trị hội chứng Didaskaleinophobia?

Khi xác định được gốc rễ của vấn đề, các bậc phụ huynh có thể nhờ đến sự hỗ trợ của bác sĩ và cả nhà trường để điều trị cho con một cách hiệu quả. Ba mẹ có thể tham khảo 3 cách chữa trị sau đây:

Điều trị tâm lý

Nguyên nhân dẫn đến hội chứng sợ đi học chủ yếu xuất phát từ những yếu tố tâm lý hoặc do môi trường không thuận lợi tác động vào, do đó biện pháp điều trị tâm lý cần được ưu tiên lên hàng đầu. Ba biện pháp được sử dụng chủ yêu cho bé bao gồm liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), liệu pháp hành vi biện chứng (DBT) và liệu pháp tiếp xúc. Tuỳ vào mức độ nghiêm trọng của hội chứng và tình hình sức khoẻ của mỗi trẻ mà bác sĩ sẽ đưa ra liệu pháp phù hợp nhất.

• Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT): Đây là liệu pháp được ưu tiên áp dụng bởi nó có hiệu quả tích cực trong việc hỗ trợ bé điều chỉnh các hành vi, suy nghĩ tiêu cực và thay thế bằng những nhận thức, hành vi đúng đắn hơn. CBT sẽ giúp trẻ không còn suy nghĩ trường học là nơi đáng sợ cũng như không còn lo lắng về việc không được gặp lại ba mẹ sau khi về nhà. Nỗi sợ hãi và sự bất an của trẻ sẽ giảm dần đi, tương tự những hành vi chống đối và tránh né đi học cũng sẽ không còn.
• Liệu pháp hành vi biện chứng (DBT): Liệu pháp hành vi biện chứng cũng thường được cân nhắc để áp dụng cho tình trạng sợ đi học của trẻ. Liệu pháp này giúp bé có nhận thức được sự ảnh hưởng của suy nghĩ đến hành vi của bản thân. Từ đó học được cách suy nghĩ tích cực, điều chỉnh tâm trạng và suy nghĩ để tránh gây ra những hành vi không tốt.
• Liệu pháp tiếp xúc: Liệu pháp này áp dụng phương thức tiếp xúc với nỗi sợ theo biên độ tăng dần, cho bé thích nghi với nỗi sợ hãi đó trong một khoảng thời gian để không còn cảm giác ám ảnh khi đến trường nữa. Liệu pháp này cũng thường được áp dụng để điều trị một số hội chứng khác như hội chứng sợ lỗ, sợ bóng tối hay sợ các loài động vật,…

Các liệu pháp điều trị tâm lý có tác dụng khá tốt đối với hội chứng sợ đi học của con, tuy nhiên thời gian áp dụng khá dài và đòi hỏi sự kiên trì, vì vậy ba mẹ cần ở bên cạnh đồng hành và khuyến khích để mang lại hiệu quả tốt nhất cho quá trình chữa bệnh của con.

Sử dụng thuốc

Việc sử dụng thuốc đối với các bé bị hội chứng sợ đi học chỉ nên áp dụng khi bé xuất hiện các triệu chứng về tâm lý kèm theo như lo lắng, mất ngủ, rối loạn ám ảnh cưỡng chế rối loạn tâm lý học tập,… Các loại thuốc được kê đơn sẽ góp phần làm thuyên giảm các triệu chứng tâm lý tuy nhiên cũng có thể để lại một số tác dụng phụ đối với người bệnh nhất là trẻ em.

Do đó trong quá trình sử dụng thuốc, ba mẹ nên đặc biệt chú ý đến các biểu hiện của con để kịp thời  báo với bác sĩ về những triệu chứng khác thường. Không nên quá lạm dụng việc dùng thuốc bởi nó chỉ có tính chất tạm thời, ba mẹ vẫn nên kết hợp với điều trị tâm lý để mang lại hiệu quả tốt nhất. Một số loại thuốc được phép dùng cho trẻ như thuốc an thần, thuốc chống lo âu, trầm cảm.

Xem thêm: Giúp con cai nghiện game như thế nào? Cấm có phải giải pháp?

Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường

Sự nhận thức và khả năng chia sẻ, nhờ sự hỗ trợ của trẻ có thể chưa được tốt, dẫn đến sự chậm trễ phát hiện ra tình trạng của con. Để hạn chế hội chứng sợ đến trường, ba mẹ nên có sự phối hợp chặt chẽ với thầy cô và nhà trường.

• Tìm hiểu nguyên nhân: Có rất nhiều nguyên nhân đến từ nhà trường khiến cho trẻ trở nên lo lắng và sợ hãi, chính vì vậy ba mẹ cần phối hợp với nhà trường mới có thể nắm rõ tình hình của con ở trường, phát hiện kịp thời lý do để nhanh chóng hỗ trợ con.
• An ủi con: Hãy luôn nói cho bé cảm nhận được sự quan tâm của ba mẹ, nên dành thêm thời gian trò chuyện, an ủi khi con gặp khó khăn và khuyến khích cho con có động lực cố gắng. 
• Có biện pháp xử lý vấn đề: Nếu con có biểu hiện bị bắt nạt, gặp khó khăn khi đi học ba mẹ cần báo ngay với giáo viên để cùng làm việc với những bạn bè gây cản trở con, đồng thời tìm ra các biện pháp thích hợp để xử lý những vấn đề mà con gặp phải.
• Xây dựng chế độ học tập tốt: Với hội chứng sợ đi học, giáo viên cần tìm ra các phương pháp dạy học thú vị, phù hợp với đặc điểm tính cách của con để bé dễ tiếp thu kiến thức và dần dần tiếp nhận việc học tập.
• Khuyến khích bé tham gia các hoạt động ngoài trời: Luyện tập thể dục thể thao giúp trẻ nâng cao sức khỏe và tinh thần, giúp con vui vẻ, lạc quan hơn. Ngoài ra những hoạt động xã hội hay các câu lạc bộ cũng giúp con mở rộng các mối quan hệ, làm quen với nhiều bạn bè và phát triển thêm các kỹ năng cho bản thân.
• Đảm bảo sức khỏe cho cơ thể: Ba mẹ cần đảm bảo cho con ngủ đủ giấc, hạ chế thức khuya, đồng thời bổ sinh đầy đủ chất dinh dưỡng thông qua ăn uống để não bộ được phát triển toàn diện.
• Tạo động lực cho con: Ba mẹ nên khuyến khích, giúp con đặt ra các mục tiêu trong học tập và có những phần thưởng nho nhỏ để động viên bé đạt được kết quả cao như mua những món đồ chơi, cho bé đi dã ngoại, đi xem phim,…

Hội chứng đi học rất dễ bị nhầm lẫn với triệu chứng của việc lười học, khiến ba mẹ khó xác định được vấn đề của con gặp phải và hỗ trợ kịp thời. Hội chứng này gây nên rất nhiều sự ảnh hưởng đến tâm lý, sức khỏe, ảnh hưởng đến đời sống và sự phát triển toàn diện của con. Chính vì vậy ba mẹ cần đặc biệt quan tâm đến con hơn, chú ý vào những biểu hiện hằng ngày để kịp thời xác định vấn đề và tìm ra các cách khắc phục hợp lý.

Việc thiếu các kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống và các kỹ năng sống dành cho học sinh nói chung cũng là một trong các nguyên nhân phổ biến dẫn đến chứng sợ đi học ở trẻ. Và trong trường hợp này, các chương trình đào tạo kỹ năng sống chuyên biệt như khoá học KidUP từ UPO sẽ là “trợ thủ đắc lực” cho bố mẹ!

Đăng ký khoá học KidUP cho bé NGAY

Hy vọng bài viết vừa rồi có thể cung cấp thêm thông tin bổ ích cho các bậc phụ huynh về hội chứng sợ đi học và giúp xây dựng phương pháp giáo dục phù hợp cho con trẻ.

trường đào tạo kỹ năng UPO

cho thanh thiếu niên từ 10-16 tuổi

đăng ký sớm

Nha Trang

Hà Nội / Đà Nẵng

Tác giả/Tham vấn: LÊ ĐẶNG MINH NHẬT

Founder - CEO Công Ty CP Tiềm Năng Vô Hạn UPO

Thầy Lê Đặng Minh Nhật là nhà đào tạo, nhà nghiên cứu tâm lý giáo dục vời hơn 10 năm giảng dạy và đào tạo hơn 30.000 học viên toàn quốc. Thầy cũng là nhà huấn luyện và tư vấn cho đội ngũ nhân sự và khách hàng của các tập đoàn và doanh nghiệp: FPT, PQC hospitality, J&T express, Amyra, ILA, RMIT, AIA EXCHANGE, Chubb Life, Global Media…

"Giáo dục nào đâu phải là quần áo để khoác lên cho đẹp, bởi giáo dục vốn dĩ là khơi dậy cái đẹp từ bên trong mỗi đứa trẻ" chính là châm ngôn của thầy trong giáo dục con trẻ.