Những nỗi sợ của trẻ và hành trình phát triển tâm sinh lý

Ở độ tuổi mà các giác quan và nhận thức còn đang phát triển, bất kỳ sự “bí ẩn” hay “xáo trộn” nào đều khiến những đứa trẻ giật mình, sợ hãi. Mỗi độ tuổi khác nhau bé sẽ đối diện với những nỗi sợ khác nhau, bố mẹ có thể tham khảo bài viết dưới đây để hiểu hơn về những nỗi sợ của trẻ.

Đối với trẻ từ 0 – 2 tuổi

Ở độ tuổi này, trẻ chưa thực sự hiểu rõ về thế giới bên ngoài vì nhận thức và các công cụ giao tiếp còn rất hạn chế. Những nỗi sợ với trẻ 0- 2 tuổi là những thứ không quá đặc biệt, thường gặp nhất là những điều dưới đây.

Sợ người lạ

Bắt đầu giai đoạn từ 8 – 9 tháng trở lên, bé đã có khả năng nhận diện được khuôn mặt và xác định được người lạ, người quen. Thêm vào đó thời gian bé chỉ chủ yếu tiếp xúc với ba mẹ và một số người thân trong gia đình nên khi gặp người lạ sẽ khiến bé sợ hãi.

Những biểu hiện cho thấy bé sợ người lạ chính là né tránh tiếp xúc, nhìn về phía ba mẹ và chạy đi, nếu người lạ tiếp tục có những hành động tiếp xúc hay giữ lại sẽ càng khiến bé phản kháng mạnh hơn, khóc lóc và la hét.

Xem thêm: Kỹ năng sống không đi theo người lạ – Các trường hợp cụ thể

Những tiếng ồn

Nỗi sợ tiếng ồn bắt nguồn từ sự giật mình. Khi trẻ dưới 2 tuổi, các giác quan của bé vẫn chưa phát triển hoàn thiện hoàn toàn dẫn đến bé sẽ bị giật mình và khóc. Trong trường hợp bé mệt mỏi và muốn nghỉ ngơi nhưng bị ảnh hưởng bởi nhiều tiếng ồn cũng đem lại sự khó chịu, lâu dần bé trở nên sợ hãi khi có bất kỳ âm thanh lớn làm gián đoạn công việc của bé. Những âm thanh khiến trẻ nhỏ sợ hãi có thể kể đến như tiếng hét, hù doạ, tiếng máy khoan, người xung quanh mắng chửi nhau,…Tâm lý của trẻ sẽ thích những âm thanh nhẹ nhàng, ngọt ngào như giọng nói dịu dàng của người thân, giọng hát ru êm dịu của mẹ hoặc tiếng đàn, tiếng hát du dương.

Những người mặc trang phục kỳ dị

Nhận thức của bé ở giai đoạn từ 0 – 2 tuổi vẫn còn khá non nớt, chưa thể phân biệt được đâu là hình dáng thật, đâu là trang phục cá tính hoặc trang phục kỳ dị của người mặc. Trong mắt của trẻ, những bộ trang phục diêm dúa, không gọn gàng thậm chí là không có hình thù bình thường sẽ khiến bị ngỡ ngàng và sợ hãi. Đôi khi trong các chương trình hóa trang, mọi người luôn cố gắng để biến mình thành một hình tượng kỳ dị và xấu xí để không ai nhận ra mình. Tuy nhiên bé có khả năng bị dọa khi có người mặc các loại trang phục như ma, quỷ, quần áo của quân tướng hoặc trang phục Halloween. Chúng ta còn thấy cảnh trẻ em khóc thét khi thấy đoàn lân mặc đồ cải trang để đi múa, với trang phục kì lạ và thân hình to lớn của con lân khiến trẻ con rất sợ.

Lời khuyên dành cho bố mẹ có con trong độ tuổi này

Những nỗi sợ nói trên xuất phát từ việc bé chưa tiếp xúc nhiều, còn xa lạ với nhiều thứ. Để làm giảm nỗi sợ cho con, ba mẹ cần phải đồng hành ở bên cạnh, kịp thời trấn an và cho bé biết những thứ đó không làm hại đến con.

Đối với những người bé chưa quen biết, nên cho bé giữ khoảng cách vừa đủ để bé cảm thấy an toàn, sau đó ba mẹ cần giới thiệu và cho bé tiếp xúc dần dần để làm quen với mọi người.

Hạn chế tạo ra tiếng ồn hoặc đưa bé đến những nơi đông đúc, náo nhiệt mà chưa có sự chuẩn bị.

Nỗi sợ của trẻ mẫu giáo trong độ tuổi 3 – 4

Một số nỗi sợ xuất hiện do tình trạng tâm lý, do bé tự tưởng tượng ra trong độ tuổi trẻ bắt đầu đi học mẫu giáo. Những nỗi sợ này xuất hiện trong một khoảng thời gian và có thể chấm dứt nếu trẻ nhận được sự động viên và hỗ trợ từ ba mẹ.

Sợ chó

Chó là vật nuôi phổ biến của các gia đình. Rất nhiều trẻ em bị thu hút bởi sự dễ thương và trung thành của loài chó. Tuy nhiên không có ít người cũng sợ chó. Điều này có thể bắt nguồn từ lý do bẩm sinh, tính cách hoặc do những biến cố trong quá khứ.

Nhiều trẻ sợ hãi vì ngoại hình kỳ lạ của loài chó hay những tiếng sủa lớn của chúng. Một số trẻ có nỗi sợ chó đến từ việc bị chó đuổi hoặc chó cắn nên mới trở nên sợ hãi như vậy.

Sợ bóng tối và sợ “ma”

Khi khả năng quan sát tăng lên, trẻ có thể cảm thấy sợ bóng tối vì khi đó tầm nhìn và khả năng quan sát bị hạn chế, khiến trẻ không nhận biết được những thứ xung quanh, khiến bản thân trở nên mơ hồ và tưởng tượng đến những thứ đáng sợ gây nên cảm giác sợ hãi. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến chứng sợ ”ma” của trẻ.

Một số nguyên nhân nữa dẫn đến việc trẻ sợ “ma” là các câu chuyện kể, những bộ phim mang tính chất kinh dị mà trẻ được tiếp nhận.

Nỗi sợ này khiến trẻ có những biểu hiện như hốt hoảng, tìm kiếm người xung quanh, giật mình, la hét hoặc nhắm mắt, trùm kín chăn. Khi phát hiện con có những biểu hiện như vậy, ba mẹ cần an ủi kịp thời, khuyên nhủ để trẻ bớt sợ hãi, tránh để lại những ám ảnh lâu dài.

Những thay đổi đột ngột

Trong quá trình học hỏi và tiếp xúc với thế giới, trẻ gặp nhiều khó khăn để làm quen với những thứ mới lạ. Khi đã quen dần với một điều gì đó nhưng bất ngờ có sự thay đổi khiến trẻ chưa kịp thích nghi dẫn đến hoang mang, sợ hãi. Những sự thay đổi có thể đến từ vị trí sắp xếp đồ vật trong phòng, thay đổi môi trường sống hoặc thay đổi chế độ sinh hoạt khi bé học mẫu giáo.

Khi có sự sắp xếp lại những thứ gần gũi với bé như đổi giường ngủ hay vị trí các đồ vật, bé sẽ có đôi chút không quen chỗ, thấy xa lạ dẫn đến không an tâm. Hay khi có những sự thay đổi lớn hơn như môi trường sống, khiến trẻ gặp phải những người bạn mới, hàng xóm mới và phải sống ở một nơi lạ lẫm gây cho bé nhiều khó khăn.

Lời khuyên dành cho bố mẹ

Sợ chó, sợ “ma” hay sợ sự thay đổi xuất phát từ tâm lý và nhận thức chưa được vững vàng của trẻ. Những điều này xuất hiện vì bé đã từng trải qua những ký ức đáng sợ tương tự. Hãy giúp bé từ từ tiếp cận lại các vấn đề này một cách chậm rãi hơn từng bước một, để trẻ làm quen và thấy được sự an toàn.

Riêng đối với việc bé sợ bóng tối, các bậc phụ huynh có thể giúp trẻ hiểu rằng “ma” hay bóng tối không phải là những điều quá đáng sợ. Đó chỉ là những yếu tố do con người thêu dệt nên và xuất hiện do sự tưởng tượng mà thôi. Bố mẹ có thể đem đến một vài trò chơi thú vị với những chiếc bóng trên tường để giúp bé có những trải nghiệm tích cực hơn và tránh xa trẻ khỏi các văn hoá phẩm kinh dị.

Xem thêm: Dạy trẻ cảm xúc sợ hãi, cách đối diện với hiệu ứng tiêu cực

Trẻ 5 – 6 tuổi sợ điều gì?

Khi lớn hơn một chút, trẻ được đi học mẫu giáo và có cơ hội tiếp xúc với nhiều điều hơn trong cuộc sống nhưng đồng thời cũng mang đến những nỗi lo lắng, sợ hãi cho trẻ.

Sợ đi học

5 – 6 tuổi là khoảng thời gian hầu hết các bé phải đến trường. Một số trẻ học mẫu giáo hoặc đi học sớm có thể sẽ không thấy có quá nhiều khó khăn, tuy nhiên với những đứa trẻ mới bắt đầu đến trường có thể hình thành nỗi sợ đi học. Nỗi sợ này còn có thể liên quan đến hội chứng sợ đi học Didaskaleinophobia. 

Sợ đi học xảy ra khi trẻ phải bắt đầu thay đổi lối sống của mình, thay vì được vui chơi, nghỉ ngơi cả ngày thì bé phải dậy sớm, đến trường học tập, thêm vào đó là áp lực về kết quả học tập cũng là nguyên nhân hình thành nên nỗi sợ đi học của trẻ. Bé sẽ có những biểu hiện như uể oải, không tập trung vào việc học, khóc lóc và né tránh việc đi học, thậm chí còn giả ốm để xin nghỉ học.

Bị ngã

Trẻ đã có những sự nhận thức rõ ràng về cảm nhận của bản thân và những tác động đến từ thế giới xung quanh. Vì vậy khi trải qua cảm giác đau hoặc bị thương khi ngã sẽ trở thành một ký ức đáng sợ, in sâu trong tâm trí khiến trẻ sợ hãi và thận trọng hơn khi vui chơi, làm việc và tránh xa những tác nhân có khả năng làm mình ngã.

Ngoài ra những vết sẹo hoặc di chứng còn để lại theo thời gian cũng làm gia tăng sự sợ hãi khi bị thương. Ngoài ra, sự hoảng hốt từ người lớn cũng là một phần khiến trẻ cảm giác được sự nghiêm trọng của vết thương, từ đó sợ hãi hơn.

Ác mộng

Ác mộng là một giấc ngủ mang đến sự khó chịu cho mọi người, nó khiến người ta mơ thấy những điều tiêu cực thậm chí sợ hãi. Mọi người đều có thể gặp ác mộng, nhất là với trẻ em dưới 10 tuổi. Những điều xuất hiện trong giấc mơ có thể là những điều đáng sợ như tai nạn, đánh nhau, sự chia ly, bệnh tật,… đôi khi chính những điều mà bé sợ hãi sẽ xuất hiện trong giấc mơ. Những cơn ác mộng sẽ khiến trẻ hoảng hốt, bật ngay dậy giữa đêm, khóc lóc và thậm chí co giật.

Lời khuyên dành cho bố mẹ

Ở độ tuổi này, sự thay đổi về suy nghĩ của bé cũng bắt đầu xảy ra. Đôi khi bé sẽ có những khó khăn, có vấn đề riêng mà không nói với ba mẹ, dần dần khiến con bị áp lực, sinh ra sự sợ hãi khi đến với trường học. Ba mẹ cần quan tâm con nhiều hơn, nhanh chóng phát hiện những sự thay đổi của con để phối hợp với nhà trường kịp thời hỗ trợ cho con, tránh kéo dài có thể gây nên sự ảnh hưởng cả về tâm lý và thể chất của con.

Việc dạy con kỹ năng vui chơi, học tập an toàn, kỹ năng sống không chơi ở nơi nguy hiểm cũng là rất cần thiết.

Đối với ác mộng, thông thường chúng sẽ biến mất và không gặp lại, tuy nhiên nếu vấn đề đó khiến trẻ quá ám ảnh, hãy ngủ chung với con để giúp con an tâm, tâm sự với con nhiều hơn và tìm giải pháp chấm dứt vấn đề tồi tệ đang diễn ra với trẻ.

Với trẻ lứa tuổi lớn hơn 7 tuổi

Trong thời gian này trẻ đã bước vào độ tuổi học tiểu học nên kiến thức sẽ được bổ sung nhiều hơn, những nỗi sợ sẽ trở nên thực tế và mang tính lý trí thay vì sự tưởng tượng.

Những bi kịch và tai nạn

Khi trẻ lên 7 tuổi, chúng có thể nhìn nhận được những vấn đề xảy ra trong cuộc sống, nhận thức được hậu quả không tốt xảy ra từ những sự việc như thiên tai làm ảnh hưởng đến tài sản và tính mạng con người, sự bạo lực trong gia đình và xã hội, những tai nạn thảm khốc hoặc những vụ thảm sát,… Bé có thể thu thập được thông tin thông qua những bài báo, sách vở hoặc thậm chí tận mắt chứng kiến, trẻ biết được mức độ nghiêm trọng của những bi kịch này vì thế để lại cho trẻ sự sợ hãi bản thân bị làm hại hoặc việc ảnh hưởng đến gia đình, người thân của mình.

Nhận thức được và sợ “cái chết”

Trong độ tuổi phát triển từ 7 tuổi trở lên, “cái chết” không còn là điều mới mẻ đối với trẻ. Chúng có thể nhận biết được đây là điều đáng buồn, là sự ngưng lại vĩnh viễn toàn bộ hoạt động thể chất và tinh thần của một người. Khi một người mất đi, người thân chỉ có thể nhìn thấy qua những tấm ảnh, chỉ còn ghi nhớ thông qua ký ức và kỷ niệm, để lại sự mất mát và đau lòng.

Do đó bé sẽ biết sợ “cái chết”, lo lắng điều đó sẽ xảy ra với người thân và chính bản thân mình vào một ngày nào đó. Thông thường cái chết diễn ra khi còn người ta đã quá lớn tuổi, tuy nhiên trong cuộc sống có nhiều điều không may xảy ra có thể cướp đi tính mạng một người một cách đột ngột, những nguyên nhân này làm cái chết đến bất ngờ và tăng sự sợ hãi cho mọi người.

Lời khuyên dành cho bố mẹ

Sự nhận thức của trẻ từ 7 tuổi trở lên đã chín chắn và trưởng thành hơn nhiều. Do đó bé cũng có những sự sợ hãi lớn lao, thực tế hơn. Bé biết thương cảm cho những hoàn cảnh khó khăn, cho những bi kịch, tai nạn hay sự ra đi của những người thân. Ba mẹ hãy khuyên nhủ để con hiểu rằng đây là những sự cố hoặc là điều hiển nhiên xảy ra trong cuộc sống, không cần quá lo lắng về những điều như vậy. Thay vì sống trong sợ hãi, con nên thực hiện những điều tích cực hơn, sống vui vẻ và yêu thương người xung quanh khi còn có thể.

Mỗi đứa trẻ đều có nỗi sợ riêng, tuỳ theo độ tuổi và trải nghiệm của mỗi người sẽ khiến trẻ xuất hiện sự bất an về một vấn đề nào đó. Tuy nhiên có những nỗi sự chỉ là cảm giác lo âu, xuất hiện khi trẻ chưa kịp tiếp nhận chứ không gây ra sự nguy hiểm. Nỗi sợ xuất hiện khi còn nhỏ là điều bình thường trong sự phát triển tâm sinh lý của trẻ.

Việc cần thiết hơn cả là trang bị đầy đủ những kiến thức, kỹ năng sống cho bé và đặc biệt là tư duy – nhận thức để trẻ ứng phó với những tình huống trong cuộc sống hay ngay từ việc kiểm soát nỗi sợ của bản thân! Và khóa học KidUP tại UPO sẽ là môi trường rèn luyện chuyên nghiệp giúp bé. Khoá học dành riêng cho các bé từ 6 – 9 tuổi và hiện đang là một trong những môi trường giáo dục bổ ích, an toàn nhất được đông đảo phụ huynh cả nước lựa chọn cho con trẻ.

Đăng ký khoá học KidUP cho bé NGAY

Hy vọng qua bài viết trên đây, bố mẹ đã hiểu hơn về những nỗi sợ của trẻ, một số điều tưởng chừng như rất đỗi đơn giản nhưng có thể để lại vết thương tâm lý nếu không kịp giáo dục hay điều chỉnh. Hãy tiếp tục theo dõi UPO để cập nhật nhiều hơn nữa những thông tin hữu ích.

trường đào tạo kỹ năng UPO

cho thanh thiếu niên từ 10-16 tuổi

đăng ký sớm

Nha Trang

Hà Nội / Đà Nẵng

Tác giả/Tham vấn: LÊ ĐẶNG MINH NHẬT

Founder - CEO Công Ty CP Tiềm Năng Vô Hạn UPO

Thầy Lê Đặng Minh Nhật là nhà đào tạo, nhà nghiên cứu tâm lý giáo dục vời hơn 10 năm giảng dạy và đào tạo hơn 30.000 học viên toàn quốc. Thầy cũng là nhà huấn luyện và tư vấn cho đội ngũ nhân sự và khách hàng của các tập đoàn và doanh nghiệp: FPT, PQC hospitality, J&T express, Amyra, ILA, RMIT, AIA EXCHANGE, Chubb Life, Global Media…

"Giáo dục nào đâu phải là quần áo để khoác lên cho đẹp, bởi giáo dục vốn dĩ là khơi dậy cái đẹp từ bên trong mỗi đứa trẻ" chính là châm ngôn của thầy trong giáo dục con trẻ.