Bé sợ đi học lớp 1 – Nhìn nhận vấn đề nghiêm túc và xử lý

Theo Hiệp hội Lo lắng và Trầm cảm Hoa Kỳ (ADAA), nỗi sợ đi học ảnh hưởng đến 2% đến 5% trẻ em trong độ tuổi đi học.

Đặc biệt là bé sợ đi học lớp 1, vấn đề này phổ biến đến nỗi các phụ huynh đều coi đó là bình thường, và đúng là “căn bệnh” này sẽ dần mất đi sau một thời gian. Tuy nhiên đã có không ít trường hợp trẻ có những triệu chứng dưới đây khi đối mặt với việc lần đầu tới lớp và để lại ảnh hưởng tâm lý.

Nguyên nhân bé lớp 1 sợ tới trường là gì?

Tư duy cho trẻ 6 tuổi đã phát triển tương đối đầy đủ, khoảng 90% và điều kiện thể chất phát triển tương đối, sẵn sàng để đi học. Nhưng những thay đổi đột ngột ảnh hưởng nhiều tới tâm sinh lý và khiến trẻ không muốn đến trường, thậm chí thể hiện thái độ sợ hãi, quấy khóc và không chịu tương tác với giáo viên. Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ sợ đi học, điển hình là những điều dưới đây.

Lần đầu tiên xa gia đình và ở cạnh những người xa lạ

“Trường học” là một khái niệm xa lạ đối với những đứa trẻ ngày đầu vào lớp 1, khi tới một địa điểm chưa từng đến, gặp những người chưa từng gặp sẽ không tránh khỏi sự lo lắng và sợ hãi. Trước đây bé đang được ba mẹ và người thân chăm sóc, khi đột ngột phải đi học và tiếp xúc với rất nhiều người lạ khiến trẻ chưa kịp thích nghi. Bên cạnh đó, ở khoảng 6 tuổi, bé chưa hoàn thiện các kỹ năng tự chăm sóc bản thân nên sẽ lo lắng, có cảm giác lạc lõng và sợ hãi những thứ xung quanh.

Bé đang “chơi quen rồi”

Trước khi vào học lớp 1, bé có rất nhiều thời gian rảnh rỗi và thời gian đa số chỉ tập trung vào việc vui chơi. Do đang quen với thời gian biểu thoải mái ở nhà, có ba mẹ, người thân chơi đùa rất vui nên khi bắt bé phải đi học và tuân theo rất nhiều nguyên tắc, kỷ luật và còn phải thay đổi nếp sống khiến trẻ dễ chán nản. Một phần vì trẻ chưa hiểu được tầm quan trọng của việc việc học tập đến tương lai nên chưa tôn trọng nó. Tình trạng này xảy ra với hầu hết trẻ con, có một số trẻ có tính cách lanh lợi, dễ thích nghi sẽ nhanh chóng làm quen với môi trường mới, hoà hợp với bạn bè nhiều hơn so với những đứa trẻ chưa biết suy nghĩ và có phần nghịch ngợm.

Việc tiếp thu kiến thức mới đòi hỏi trẻ phải vận dụng từ tư duy trực quan bằng hình ảnh ( trẻ được học lúc mầm non) sang tư duy trừu tượng ( học ở bậc tiểu học), đi học vừa khiến trẻ phải học bài thay vì đi chơi bời. Ở môi trường lớp học, bé không được sinh hoạt thoải mái, phải tuân thủ theo rất nhiều quy tắc và hạn chế thời gian rảnh rỗi, 

Thầy cô nghiêm khắc

Một trong những yếu tố khiến trẻ sợ đi học lớp 1 đến từ sự ảnh hưởng của các giáo viên nghiêm khắc. Khi đến trường học, người thay thế ba mẹ chăm sóc và dạy dỗ cho con chính là thầy cô. Các bé mới lên lớp 1 tâm lý còn khá non nớt, chưa có kinh nghiệm tiếp xúc nhiều nên đôi khi sẽ không thể thể hiện được hết những điều mình muốn, gây ra sự không hiểu ý giữa giáo viên và học sinh. Một số giáo viên khá khó tính, không nói chuyện quá dịu dàng hoặc nghiêm túc bắt bé thực hiện các nguyên tắc trong lớp khiến cho các con sợ hãi và không muốn đối diện nên luôn trốn tránh việc đi học.

Việc nghiêm khắc trong giáo dục vì muốn rèn luyện cho các bé tính kỷ luật cho bản thân, học hỏi được những điều tốt đẹp và phát triển tốt hơn. Tuy nhiên các bé chưa thể hiểu được điều đó nên vô tình đã hình thành khoảng cách giữa mọi người với nhau.

Ví dụ khi đi học, bé phải ăn uống đúng giờ, sau đó nghỉ trưa và đi học, nhiều bé đã quen với việc được ba mẹ đút cơm cho ăn hoặc ăn khá chậm do vậy việc bị giáo viên nhắc nhở là không tránh khỏi.

Xem thêm: Những nỗi sợ của trẻ và hành trình phát triển tâm sinh lý

Áp lực học tập từ gia đình

Được người khác đặt kỳ vọng vào bản thân là một niềm tự hào đối với con, tuy nhiên đôi lúc điều đó lại biến thành một cái cớ khiến ba mẹ bắt ép con học hành liên tục. Bản chất của mong muốn đó không phải là xấu, bất kỳ bậc phụ huynh nào cũng muốn con mình được tài giỏi, thành đạt, nhưng không nên vì vậy mà yêu cầu con phải tham gia quá nhiều khoá học, thăng thời gian học của con quá mức. Việc thiếu thời gian nghỉ ngơi đồng thời bị ba mẹ so sánh với các bạn bè khác khiến trẻ mệt mỏi cả về thể lực và tinh thần. Chúng ta có thể thấy khá nhiều trẻ em vì áp lực học tập từ gia đình mà bị ảnh hưởng tâm lý, thậm chí tự tử.

Đâu là những biểu hiện khi con sợ đi học và muốn trốn tránh

Để xử lý vấn đề con sợ đi học, ba mẹ cần phát hiện ra những biểu hiện của con để kịp thời tìm ra nguyên nhân và hỗ trợ bé. Một số biểu hiện thường thấy ở trẻ như sau:

• Khóc: Ở độ tuổi này con chưa có khả năng thể hiện mong muốn một cách rõ ràng cho ba mẹ hiểu, do đó thông thường các bé sẽ chọn cách khóc lóc trước khi đi học. Khi chuẩn bị thực hiện một việc gì đó thú vị các bé sẽ rất mong chờ, ví dụ với các bé thích đi học, bé sẽ làm bài tập đầy đủ, soạn sách vở và quần áo cẩn thận cho buổi sáng. Ngược lại, khi có bé khóc nhiều, không muốn rời xa ba mẹ khi đến lớp thì nên xem xét đến lý do khiến con bị như vậy.

• Tâm trạng ủ rũ: Khi ba mẹ phát hiện sự khác biệt tâm trạng của con khi ở nhà và khi chuẩn bị đến lớp, khi ở nhà bé rất hoạt bát vui vẻ nhưng chuẩn bị đi học thì rất chán nản, ba mẹ hãy hỏi giáo viên về tình trạng của con ở trên lớp như thế nào để xác định con có phải đang chán đi học hay không.
• Giả vờ ốm: Một biểu hiện nữa mà các bé thường sử dụng để tránh đi học là giả vờ ốm hoặc mắc các triệu chứng như đau đầu, đau bụng, tiêu chảy, khó ngủ vào đêm hôm trước. Ba mẹ nên cho con đi khám để xác định nguyên nhân con bị ốm là do sức khỏe không đảm bảo hay vì nguyên nhân khác. Một số trẻ sợ đi học đến nỗi sáng nào cũng kêu đau bụng, ngồi trong nhà vệ sinh rất lâu và trễ học trong một khoảng thời gian dài. Ba mẹ nên chú ý để phân biệt được nguyên nhân thật sự, tránh trẻ lấy lý do đau ốm mà làm ảnh hưởng đến việc học tập.

• Chống đối: Trẻ không muốn đi học thường sẽ rất lề mề, không nghe lời ba mẹ. Thường buổi sáng các bé đó sẽ dậy rất trễ, thậm chí dậy rồi nhưng vẫn nằm lì không chịu dậy. Những sinh hoạt cá nhân như đánh răng rửa mặt, thay quần áo, ăn sáng cũng thực hiện rất mất thời gian.

Bố mẹ nên làm gì khi bé sợ đi học lớp 1?

Đa số trẻ em đều trải qua giai đoạn sợ đi học lớp 1, nhưng thông thường các triệu chứng trên sẽ biến mất sau khoảng 1 tuần tới lớp và không tiếp tục gây ảnh hưởng nhiều tới trẻ. Tuy nhiên nếu các biểu hiện đó kéo dài hoặc xuất hiện với tần suất cao, những biện pháp can thiệp cần được bố mẹ đưa ra ngay lập tức bởi chúng gây rối loạn tâm lý và sinh lý của con trẻ.

Đừng quá kỳ vọng và đặt áp lực học tập dồn dập cho con vội vàng

Ba mẹ chính là một yếu tố quan trọng góp phần ảnh hưởng đến tâm lý khi đi học của con. Hãy ghi nhớ suy nghĩ rằng bản thân mình chưa phải thiên tài và con cũng vậy, hãy để con được tự do lựa chọn con đường và phương pháp học, không nên ép buộc con phải răm rắp làm theo những kế hoạch đã đặt ra chỉ để đua đòi danh tiếng hão huyền. Chính những điều đó vô tình gây nên áp lực rất lớn đối với con. Với các bé 6 tuổi, chúng ta hãy tạo ra một khởi đầu học tập thoải mái, vui vẻ để con dần dần tiếp nhận và phát triển.

Mỗi đứa trẻ có trí tuệ và khả năng tiếp thu khác nhau nên không thể so sánh thành tích giữa các trẻ với nhau. Có thể có bé học giỏi môn tự nhiên, có trẻ lại có thế mạnh với các môn xã hội hoặc có năng khiếu nghệ thuật. Các bậc phụ huynh phải cho bé thời gian để tiếp thu các kiến thức mới, cần có thời gian rèn giũa và cố gắng. Việc chăm chăm chú ý đến kết quả học tập khiến các bé không có đủ điều kiện để phát triển hoàn thiện, hãy cho chon có thời gian nghỉ ngơi và thư giãn hợp lý. Bên cạnh đó có thể kết hợp việc học song song với làm việc nhà hoặc học thêm các kỹ năng mới, tham gia những câu lạc bộ về kỹ năng mềm, câu lạc bộ võ thuật, guitar, …

Xem thêm: Dạy con nói suy nghĩ của mình – Khi “ngoan” không còn là sự nghe lời TUYỆT ĐỐI

Kể cho con nghe về những điều thú vị bất ngờ con có thể sẽ gặp ở trường

Với những đứa trẻ lần đầu tiếp xúc với môi trường trên lớp học, chúng sẽ không tưởng tượng được ở đó sẽ có những gì đâm ra có cảm giác lo lắng. Trước đây môi trường xung quanh bé có có gia đình, bạn bè xung quanh hoặc vài người hàng xóm, việc đến với một môi trường hoàn toàn mới, gặp những người xa lạ khiến bé chưa thể thích nghi ngay được.

Ba mẹ hãy cho bé làm quen với lớp học bằng việc kể cho nghe về những điều thú vị ở trường học, nên chú ý vào sở thích của con để khơi dậy sự hứng thú. Ví dụ ba mẹ có thể kể về những người bạn cùng lớp mà con học chung, các é sẽ cùng học, cùng vui chơi và ăn cơm cùng nhau. Trên trường cũng có rất nhiều món đồ chơi thú vị, có cô giáo tổ chức trò chơi và chăm sóc con thay ba mẹ. Nếu có thể hãy chở con đi xem ngôi trường của mình sẽ học để bé không bị bỡ ngỡ, tránh trường hợp trong ngày tựu trường đông đúc làm bé khó chịu.

Nếu thấy con có những cảm giác sợ tới lớp, ba mẹ cần giải thích cho con hiểu hầu hết các bạn trong độ tuổi này đều như vậy và điều đó sẽ biến mất sau khi bé đi học vài ngày. Ba mẹ cũng có thể kể cho con nghe về ngày đầu tiên đi học của mình, để bé thấy được sự một ví dụ cụ thể đến từ người thân của mình sẽ phần nào an tâm hơn.

Ngoài ra hãy thường xuyên tâm sự với con, chủ động khơi gợi cho bé kể về những chuyện vui và cả những khó khăn ở trường, các mối quan hệ với bạn bè và thầy cô để đưa ra những lời khuyên kịp thời cho con.

Nhắc lại “sự dũng cảm”

Động lực để trẻ có thể vượt qua sự lo ngại khi đi học lớp 1 cần dựa vào sự dũng cảm xuất phát từ bên trong bản thân của mình. Để giúp con vượt qua nỗi sợ xa ba mẹ, hãy nhắc lại những lần con có thể tự lập khi không có ba mẹ bên cạnh như khi ba mẹ đi công tác, khi con đi về quê thăm ông bà,… Hãy truyền niềm tin rằng con hoàn toàn có thể vượt qua những điều đó, có thể tự lập mà không cần quá phụ thuộc vào ba mẹ. Ngoài ra các bậc phụ huynh có thể kể cho con nghe về những tấm gương khác dũng cảm đi học mà không lo lắng gì. 

Bên cạnh đó, để rèn luyện sự dũng cảm, ba mẹ có thể cho con tham gia vào các lớp học võ hoặc chơi các môn thể thao. Khi ấy con có thể đối mặt với nguy cơ bị thua, mệt mỏi hoặc chấn thương những vượt qua được những điều đó con sẽ bước ra khỏi vòng an toàn và can đảm hơn.

Động viên khích lệ

Những lời động viên đóng vai trò rất quan trọng bởi nhu cầu được được ghi nhận của bé rất lớn, đặc biệt là từ ba mẹ. Khi nghe được những lời động viên tích cực, trẻ sẽ có động lực, niềm tin vào bản thân để cố gắng vượt qua thử thách. Dần dần những lời động viên ấy sẽ tạo thành sức mạnh nội tâm vững vàng, giúp trẻ mạnh dạn nắm bắt lấy các cơ hội trong tương lai mà không còn sợ sệt hay tìm kiếm sự công nhận từ người khác. Khi ba mẹ kể về con trước ai đó hoặc khi nói chuyện cùng con, thay vì chê trách và nói con là nhút nhát, ba mẹ nên thường xuyên nói những câu như “Con làm tốt lắm”, “Ba mẹ tin con sẽ làm được”, “Hãy tự tin và cố gắng”,.. 

Nhiều nghiên cứu đã cho thấy rằng lời động viên không phải là để chứng minh trẻ vượt trội hay so sánh hơn thua với người khác, ý nghĩa của sự khích lệ là khuyến khích cho sự cố gắng của con, có thể kết quả chưa thực sự to lớn nhưng điều đó góp phần hình thành những trải nghiệm tích cực, tạo niềm tin cho bản thân bé và niềm tin vào những lời ba mẹ nói.

Xem thêm: Trẻ nhút nhát thiếu tự tin – Cùng bố mẹ khám phá TẤT TẦN TẬT

Phối hợp chặt chẽ với nhà trường trong việc giáo dục trẻ

Môi trường học tập mới mẻ chứa đựng nhiều điều thú vị đối với trẻ nhưng trong đó bé cũng có thể gặp nhiều điều khó khăn và chưa thích nghi được ngay. Việc chăm sóc và giáo dục trẻ trong nhà trường góp phần quyết định tới sự phát triển về tâm lý, nhân cách và khả năng của trẻ, do đó ba mẹ và giáo viên cần trao đổi với nhau để nắm rõ tình hình phát triển của trẻ, kịp thời phát hiện ra các vấn đề và nhanh chóng xử lý. Ba mẹ có thể góp ý với phụ huynh về đặc điểm tính cách của con để có những cách giao tiếp cho phù hợp, đồng thời tìm ra những phương pháp giảng dạy phù hợp với tâm lý của con, hạn chế những phương pháp gây áp lực, sợ hãi như doạ nạt, đánh mắng. Thông qua việc trao đổi với giáo viên, ba mẹ còn có thể biết được tình hình của con để dễ dàng tâm sự và hỗ trợ cho con.

Tới gặp các bác sĩ tâm lý trẻ em nếu sự việc diễn ra quá dài và nghiêm trọng

Việc trẻ không muốn đi học thoạt nhìn có vẻ là đơn giản, nhiều người nghĩ chỉ cần trò chuyện với bé vài ngày là sẽ hết nhưng vẫn có những trường hợp con không thực sự thay đổi. Có nhiều vấn đề chưa được giải quyết tận gốc vẫn còn để lại sự khó chịu cho bé và sẽ càng nguy hiểm hơn là bé không nói ra. Thời điểm này bé dễ dàng sinh ra các suy nghĩ tiêu cực, không có tâm trạng học tập, thiếu sự tập trung và dễ bị mắc các bệnh về tâm lý. Ba mẹ đóng vai trò rất quan trọng trong thời gian này, hãy chú ý đến bé nhiều hơn, nếu tình trạng lo lắng của bé kéo dài hãy nhanh chóng đưa bé đến các cơ sở điều trị tâm lý để khám. Sự can thiệp kịp thời sẽ giúp ngăn chặn được những tình huống xấu xảy ra với bé.

Xem thêm: 20 trò chơi phát triển tư duy cho trẻ 6 tuổi HẤP DẪN NHẤT

Rèn luyện các kỹ năng sống cần thiết cho con

Một nguyên nhân nữa góp phần tạo sự sợ hãi cho con khi đến trường là thiếu các kỹ năng sống. Ở độ tuổi khi chuẩn bị bước vào lớp 1, con chưa thể xoay sở để xử lý công việc hoặc những tình huống đột ngột xảy ra, bé chưa biết cách giao tiếp cũng như sinh hoạt cá nhân thuận lợi, chính những điều đó khiến trẻ tự ti về bản thân, không dám rời xa ba mẹ để đi học. Đây chính là tầm quan trọng của việc cần thiết dạy trẻ mầm non chuẩn bị vào lớp 1 một cách bài bản.

Ba mẹ không nên chăm sóc con quá kỹ, cho con có cơ hội tự phục vụ bản thân cũng chính là xây dựng sự tự lập cho con sau này. Ba mẹ hãy bắt đầu bằng việc để con tự giác dậy đúng giờ, tự làm vệ sinh cá nhân và ăn uống nghiêm túc.

Bên cạnh đó, cha mẹ còn có thể cho con tham gia vào các khóa học cần thiết để nâng cao kỹ năng sống như khoá học KidUP của trung tâm UPO. Khóa học giúp con trang bị những kỹ năng sống ở trường, tại nhà và xã hội như kỹ năng tự vệ, cách ứng xử văn mình với mọi người, giúp trẻ biết yêu thương gia đình tạo hứng thú trong việc học tập, cuộc sống. Từ đó giúp trẻ hình thành sự năng động, tính kỷ luật và tự lập, phát triển thái độ sống đúng mực.

Đăng ký khoá học KidUP cho bé NGAY

Cảm giác mới mẻ, thích thú, hồi hộp có và sợ hãi,… – đây là những cảm xúc bình thường với một đứa trẻ ngày đầu đi học. Tuy nhiên các bậc phụ huynh cũng vẫn cần chú ý để việc bé sợ đi học lớp 1 không trở thành một “căn bệnh mãn tính”. Bố mẹ hãy tiếp tục theo dõi các bài viết mới nhất từ UPO để cập nhật thêm nhiều hơn nữa những kiến thức bổ ích và thú vị nhé.

trường đào tạo kỹ năng UPO

cho thanh thiếu niên từ 10-16 tuổi

đăng ký sớm

Nha Trang

Hà Nội / Đà Nẵng

Tác giả/Tham vấn: LÊ ĐẶNG MINH NHẬT

Founder - CEO Công Ty CP Tiềm Năng Vô Hạn UPO

Thầy Lê Đặng Minh Nhật là nhà đào tạo, nhà nghiên cứu tâm lý giáo dục vời hơn 10 năm giảng dạy và đào tạo hơn 30.000 học viên toàn quốc. Thầy cũng là nhà huấn luyện và tư vấn cho đội ngũ nhân sự và khách hàng của các tập đoàn và doanh nghiệp: FPT, PQC hospitality, J&T express, Amyra, ILA, RMIT, AIA EXCHANGE, Chubb Life, Global Media…

"Giáo dục nào đâu phải là quần áo để khoác lên cho đẹp, bởi giáo dục vốn dĩ là khơi dậy cái đẹp từ bên trong mỗi đứa trẻ" chính là châm ngôn của thầy trong giáo dục con trẻ.