Dạy con nói suy nghĩ của mình – Khi “ngoan” không còn là sự nghe lời TUYỆT ĐỐI

Văn hoá và cách nuôi dạy con của bố mẹ Á Đông xưa hầu hết đều khiến con trẻ không dám nói lên những gì mình nghĩ, bởi một đứa trẻ nghe lời hoàn toàn mới là ngoan. Nhưng ở xã hội hiện đại như ngày nay, việc không dám bày tỏ ý muốn, nguyện vọng… sẽ khiến con thiệt thòi và nhút nhát – một điều nguy hiểm sẽ ăn sâu vào tư duy của con về sau. Vậy làm sao để dạy con nói suy nghĩ của mình?

Để con tự trả lời khi được hỏi

Người khác hỏi con nhưng cha mẹ trả lời thay là điều không xa lạ gì ở Việt Nam, bởi luôn có suy nghĩ con còn thơ dại, biết gì mà trả lời, rồi lại làm mất mặt cha mẹ… Đây là hành động thể hiện sự bao bọc quá đà vô tình khiến trẻ trở nên ngày càng nhút nhát hơn và kìm hãm sự phát triển tư duy cũng như kỹ năng giao tiếp.

Con trẻ đang trong giai đoạn học hỏi, hình thành và mài giũa rất mạnh các hình thức giao tiếp (giao tiếp bằng ngôn ngữ và phi ngôn ngữ – như cách dạy trẻ giao tiếp bằng mắt). Nếu ba mẹ không tạo cơ hội cho con tự trả lời với mà mãi trả lời thay con sẽ khiến bé ngày càng ít nói hơn, ỷ lại vào ba mẹ, không tự quyết định được những việc của bản thân cũng như đề đạt nguyện vọng, hạn chế sự phát triển và bỏ lỡ các cơ hội trong cuộc sống sau này.

Trong trường hợp con trẻ còn chưa quen khi gặp người lạ, chưa biết cách xây dựng một cuộc hội thoại nên thường tỏ ra sợ hãi. Bố mẹ có thể giúp con trả lời những câu hỏi ban đầu, nhưng nên nhớ đây là sự huấn luyện, và bố mẹ nên khích lệ cũng như biết cách dẫn dắt để con tự nói ra suy nghĩ và quan điểm của mình. Để làm được điều này, ba mẹ có thể dạy con trả lời một số câu hỏi về bản thân, các trả lời khi được người lớn hỏi một cách lịch sự.

Những buổi tâm sự thân mật

Sự giáo dục hiệu quả nhất nên xuất phát từ gia đình và việc tạo ra những cuộc nói chuyện thân mật là ý tưởng khá hay để dạy con nói suy nghĩ của mình. Suy nghĩ của trẻ rất đơn giản, chúng sẽ không che giấu điều gì với những người mà chúng tin tưởng và cảm thấy thoải mái khi ở bên.

Ba mẹ nên thường xuyên ngồi xuống nói chuyện với con, hãy dùng những câu hỏi để gợi cho bé nói nhiều hơn ví dụ như “Con cảm thấy như thế nào về buổi học?”, “Nội dung của câu chuyện tiếp theo diễn ra như thế nào?”, “Con học được gì qua những câu chuyện vừa kể?”,… Tạo ra những câu hỏi mở giúp bé học được cách kể chuyện nhiều hơn, tạo thói quen chia sẻ suy nghĩ của bản thân mình.

Một đứa trẻ nhận được sự chia sẻ từ ba mẹ thường xuyên sẽ có suy nghĩ tích cực hơn, đồng thời được ba mẹ hỗ trợ mỗi khi gặp khó khăn. Bé sẽ học được cách mở lòng, dễ dàng nói ra suy nghĩ và nhu cầu của mình cho người khác biết. Những cuộc nói chuyện thường xuyên như vậy giúp ba mẹ hiểu được tâm lý của con, con cũng sẽ nhận ra được sự yêu thương từ ba mẹ, khiến cho mối quan hệ trở nên tốt đẹp hơn.

Xem thêm: Làm gì khi con nói dối – Lời khuyên cho các bậc cha mẹ!

Đừng phán xét con

Lắng nghe và tôn trọng ý kiến của con là việc làm mà ba mẹ nhất định phải tuân thủ. Tuyệt đối không nên nghi ngờ hay phán xét những ý tưởng, hành động của con. Ở độ tuổi đang phát triển của trẻ em, chúng có nhiều ý tưởng sáng tạo nhưng cũng sẽ không tránh khỏi sự thiếu sót vì kinh nghiệm còn hạn hẹp của mình.

Dù quan điểm bé đưa ra có thể chưa được phù hợp nhưng ba mẹ nên lưu ý không nên phán xét, gắn mác cho con về một đặc tính nào đó. Ví dụ khi bé sáng tạo ra một ý tưởng về mô hình thủ công, nếu chưa được hoàn thiện thì ba mẹ có thể nhẹ nhàng góp ý, hỗ trợ con để dễ dàng thành công, tuyệt đối không nên nghi ngờ và hiệu quả làm việc hay gọi con là “vô dụng” hay “kém cỏi”.

Mỗi đứa trẻ đều muốn nhận được sự công nhận và khen ngợi từ ba mẹ, dù người ngoài có thể không hiểu nhưng sự tin tưởng từ ba mẹ sẽ khiến con có động lực hơn rất nhiều. Tâm lý của một đứa trẻ sẽ bị ảnh hưởng rất nhiều nếu không được ba mẹ coi trọng, thay vào đó chỉ có sự phán xét và chê trách. Trong đời sống, khi so sánh những đứa trẻ được sự giáo dục và hỗ trợ từ ba mẹ nhiều sẽ có xu hướng suy nghĩ tích cực, cuộc sống vui vẻ và thoải mái phát triển hơn so với những đứa trẻ bị ba mẹ hay phán xét.

Cho con quyền lựa chọn

Trong cuộc sống có rất nhiều tình huống cần con đưa ra sự lựa chọn, việc lựa chọn sẽ giúp bé có sự tự lập, tự tin hơn khi được đưa ra ý kiến cá nhân của mình. Dần dần bé sẽ hình thành được thói quen để nói ra suy nghĩ và điều mình mong muốn. Với mỗi hoạt động thường ngày, ba mẹ có thể dùng những câu hỏi để cho bé chọn giống như “Con muốn ăn bánh mì hay bún cho bữa sáng?”, “Hôm nay đi học con muốn mặc áo màu gì?”, “Muốn nghe câu chuyện nào trước khi đi ngủ?”,…

Việc cho con nói ra sự lựa chọn của mình giúp bé vừa thực hành được khả năng nói ra suy nghĩ, vừa tạo cơ hội để ba mẹ hiểu được lý do mà con lựa chọn, từ đó nắm được sử thích cũng như những điều mà bé muốn. Điều này cũng góp phần tạo mối tương tác giữa ba mẹ với con hơn, hạn chế sự ngại ngùng giữa các thế hệ và giúp trẻ tự tin trong cuộc sống sau này.

Tình trạng ba mẹ thay con quyết định hoặc bắt con làm theo sự sắp xếp của mình xảy ra rất nhiều, mục đích bởi vì ba mẹ lo lắng cho con, muốn con có được những điều tốt nhất hoặc thậm chí tự cho bản thân mình là đúng, tuy nhiên dưới sự bảo bọc quá kỹ của ba mẹ sẽ vô tình hạn chế sự phát triển của trẻ, khiến trẻ thiếu đi tính tự lập và quyết đoán trong cuộc sống, đồng thời không dám tự tin nói ra suy nghĩ của mình.

Đừng gắn mác con với điều gì

Tương tự như việc “dọn đường” sẵn cho con, nếu ba mẹ gán mác con với một số công việc hoặc tính cách nào đó sẽ kìm hãm sự phát triển theo mong muốn và khả năng của trẻ. Khi trẻ đã quen với việc làm theo những định kiến mà ba mẹ đặt ra, con sẽ dần thiếu đi khả năng tìm kiếm và nêu lên ý kiến của mình. Khi bị ba mẹ hiểu nhầm và gán mác bản thân với những đặc điểm không tốt, con sẽ dần mất đi sự tự tin vốn có, bên cạnh đó còn trở nên sợ hãi nếu làm sai, không dám nắm bắt lấy cơ hội. Nghiêm trọng hơn, con sẽ mất đi niềm tin với ba mẹ, cảm giác không an toàn vô tình tạo nên một “rào cản”, khiến trẻ ngày càng xa cách với ba mẹ hơn.

Cha mẹ làm gương

Ngoài trường học, sự giáo dục đến từ ba mẹ cũng góp phần không nhỏ đến sự hình thành tính cách và phát triển của con. Để làm gương được cho con, ba mẹ cần thực hiện nghiêm túc những vấn đề đã dạy cho con, hãy tận dụng những cơ hội để thể hiện rõ mong muốn của mình đối với người xung quanh và nhắc nhở để con nhớ rằng khi có mong muốn và nhu cầu gì, hãy cứ mạnh dạn nói ra để nhận được sự hỗ trợ.

Bên cạnh đó, ba mẹ cần dạy cho con tự nói ra những mong muốn trong cuộc sống hằng ngày. Ví dụ khi trẻ đói hãy chủ động nói với mẹ món ăn mình muốn, tự chọn món đồ chơi ưng ý hoặc có vấn đề khó khăn cứ chủ động nói với ba mẹ. Ba mẹ cần nhớ khi đưa ra yêu cầu cần giao tiếp một cách lịch sự, rõ ràng để con trẻ có thể học theo.

Giúp con củng cố và học cách bảo vệ quan điểm của mình

Thông thường khi nắm chắc về một lĩnh vực nào đó, trẻ sẽ có xu hướng tự tin để có thể nói ra suy nghĩ của mình. Chính vì thế việc giúp con củng cố kiến thức và bảo vệ quan điểm của mình là hết sức quan trọng. Ba mẹ có thể giúp con tìm hiểu thêm các nguồn kiến thức từ sách báo, tiếp thu thêm các trải nghiệm từ đời sống thực tế để có cái nhìn toàn diện về các vấn đề. Ngoài ra, hãy cho con làm quen với tư duy phản biện, kỹ năng giao tiếp  để bảo vệ quan điểm của mình.

Xem thêm: 12 cách dạy trẻ tư duy phản biện NHANH NHẠY và TỐI ƯU

Thực hành thật nhiều

Để trẻ con mạnh dạn nói ra suy nghĩ của mình cần khá nhiều thời gian để làm quen, đặc biệt với những trẻ có bản tính nhút nhát, ít nói càng khó khăn hơn. Trẻ sẽ có sự lo lắng với những thứ xung quanh, đồng thời đề phòng với những người lạ. Ba mẹ cần tập cho bé thói quen nói ra suy nghĩ của mình, mạnh dạn đưa ra yêu cầu khi cần thiết hoặc khi gặp khó khăn.

Nhiều trẻ em chưa có thói quen nói ra nhu cầu của mình, thay vào đó sẽ dùng những biện pháp thay thế như chỉ tay vào thứ mình muốn, khóc lóc hoặc ăn vạ. Những lúc như vậy các bậc phụ huynh thường chiều theo ý của con, tuy nhiên khi đó ba mẹ nên gợi cho bé tự nói ra nhu cầu của mình, nhiều lần sẽ tạo thành tính chủ động và mạnh dạn cho con. 

Trong mỗi tình huống hằng ngày, ba mẹ hãy tạo cho con có thêm cơ hội nói ra mong muốn của mình. Nên tạo những câu hỏi gợi mở để trẻ dễ mở lời hơn, bên cạnh đó cũng không nên quá ép buộc, khiến trẻ cảm thấy áp lực. Nếu trẻ có nói điều gì chưa đúng, ba mẹ tuyệt đối không nên mắng nặng lời, hãy nhẹ nhàng giúp con sửa lại cách nói cho đúng và để con rèn luyện nhiều lần cho dễ nhớ.

Dạy con nói suy nghĩ của mình nhưng đừng quên nhắc nhở về sự tôn trọng

Khi đưa ra nhu cầu của mình hoặc trong vấn đề giao tiếp cần có những quy tắc ứng xử hợp lý. Ba mẹ dạy con cách tự tin thể hiện suy nghĩ và bảo vệ quan điểm cá nhân nhưng vẫn phải đảm bảo tính lịch sự, không được thô lỗ, cộc cằn gây sự khó chịu cho người khác. Nếu giao tiếp với người đồng trang lứa, cần nói đầy đủ, không nói trống không, với người lớn tuổi phải lưu ý biết lễ phép.

Nói ra suy nghĩ của mình là tốt nhưng không được nói bậy, không phải bất kỳ vấn đề gì cũng thích hợp để nói ra. Ba mẹ cũng cần giáo dục thêm cho con về điều này. Ông bà ta thường có câu “Uốn lưỡi 7 lần trước khi nói” cũng chính là vì lý do này. Trước khi nói ra một điều gì đó, ba mẹ cần dạy bé phải suy nghĩ về tình huống xem có thích hợp nói ra hay không và phải nói như thế nào để người nghe không cảm thấy khó chịu. Hơn nữa, bé cũng cần học cách sắp xếp các ý mình cần nói, xem xét dùng ngôn từ phù hợp với người nghe để thể hiện sự tôn trọng.

Khi tôn trọng người khác, trẻ sẽ thể hiện được một phần tính cách, lối sống của mình. Thông qua đó nhận được sự yêu quý, tôn trọng tương ứng từ người khác. Không chỉ vậy, kết quả trong công việc, học tập, cuộc sống và các mối quan hệ sẽ được giải quyết một cách dễ dàng, nhanh chóng hơn.

Xem thêm: Dạy trẻ quy tắc giao tiếp – Vun đắp chuẩn mực và sự tử tế

Khen ngợi và khuyến khích con

Lời khen ngợi mang đến những tác dụng rất to lớn đối với tâm lý và sự hình thành nhân cách của con. Khi nhận được những lời khen từ người xung quanh, đặc biệt là ba mẹ sẽ nâng cao lòng tự trọng đồng thời để bé tự tin hơn. Ba mẹ hãy áp dụng những lời khen khi con có thể tự nói ra nhu cầu và quan điểm của mình. Khi mới dạy bé giao tiếp, bé có thể nói chưa được rõ ràng, vẫn còn ngại ngùng nhưng hãy động viên con nhiều hơn và đừng quát mắng bé.

Tuy nhiên ba mẹ cũng nên lưu ý cần khen ngợi con đúng lúc đúng chỗ, không nên quá tâng bốc hoặc khen quá mức sẽ khiến con trở nên tự cao. Việc nhận được quá nhiều sự tán thưởng cũng khiến con sợ thất bại, không dám nắm bắt cơ hội hoặc không tự tin để hoàn thành tốt công việc.

Trên đây là một vài gợi ý về phương pháp dạy con nói lên suy nghĩ của mình mà bố mẹ có thể cùng con luyện tập ngay hôm nay. Chắc chắn đó sẽ là một hành trình dài và đòi hỏi nhiều sự quan tâm, kiên trì từ bố mẹ!

Còn nếu bố mẹ đang tìm kiếm một môi trường chuyên nghiệp hơn, một nơi trẻ sẽ được đào tạo bài bản, khoa học, một môi trường đầy cảm hứng để con luyện tập giao tiếp nói chung và bày tỏ quan điểm nói riêng. Khóa học SpeakUP từ UPO chắc chắn sẽ là một lựa chọn hấp dẫn!

Đăng ký khoá học SpeakUP cho bé NGAY

trường đào tạo kỹ năng UPO

cho thanh thiếu niên từ 10-16 tuổi

đăng ký sớm

Nha Trang

Hà Nội / Đà Nẵng

Tác giả/Tham vấn: LÊ ĐẶNG MINH NHẬT

Founder - CEO Công Ty CP Tiềm Năng Vô Hạn UPO

Thầy Lê Đặng Minh Nhật là nhà đào tạo, nhà nghiên cứu tâm lý giáo dục vời hơn 10 năm giảng dạy và đào tạo hơn 30.000 học viên toàn quốc. Thầy cũng là nhà huấn luyện và tư vấn cho đội ngũ nhân sự và khách hàng của các tập đoàn và doanh nghiệp: FPT, PQC hospitality, J&T express, Amyra, ILA, RMIT, AIA EXCHANGE, Chubb Life, Global Media…

"Giáo dục nào đâu phải là quần áo để khoác lên cho đẹp, bởi giáo dục vốn dĩ là khơi dậy cái đẹp từ bên trong mỗi đứa trẻ" chính là châm ngôn của thầy trong giáo dục con trẻ.