Hoạt động vui chơi mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển của bé. Không ít lần các bậc phụ huynh thấy con đóng giả làm những nhân vật trong phim hoạt hình hay bắt chước một người nào đó. Vậy trò chơi giả vờ này là gì và chúng đem đến những lợi ích nào cho con? Hãy cùng tìm đáp án thông qua bài viết dưới đây nhé.

Chơi giả vờ hay còn được gọi là chơi tưởng tượng, bắt chước hoặc đóng kịch. Hình thức này mang đến cho trẻ những trải nghiệm khi được đóng vai vào những vai trò khác nhau như những nhân vật trong phim ảnh ( siêu nhân, doremon, naruto, natra,…) cho đến những người bé gặp thực tế ngoài đời như giáo viên, bác sĩ, công an, lính cứu hoả,…

Trẻ sơ sinh và mới biết đi chưa có khả năng tự tưởng tượng về những thứ phức tạp bởi tư duy và thể chất chưa phát triển hoàn toàn. Tuy nhiên trẻ vẫn có thể tham gia những trò chơi và đảm nhiệm các vai trò trong trò chơi ấy. Ở độ tuổi này trẻ có thể khám phá về những đồ vật xung quanh, có sự kết nối và liên tưởng với những vật hoặc người tương tự nhau. Các bé thường được ba mẹ cho chơi những trò như ú oà hoặc chơi cùng với búp bê như những người bạn thật sự. Tuy khả năng giao tiếp của bé trong độ tuổi này chưa được bộc lộ nhưng dần dần có thể xây dựng những kỹ năng này sau một thời gian.

Đến độ tuổi bước vào học mầm non hoặc mẫu giáo, các giáo viên thường tổ chức cho các bé nhiều trò chơi giả vờ để kích thích tư duy và lồng ghép những kiến thức cơ bản cho bé dễ nhớ. Khi tìm hiểu về chủ đề biển cả, cô giáo có thể hướng dẫn bé liên tưởng tới những thứ có hình dạng giống như ví dụ như dải ruy băng màu xanh trên cửa sổ giống với rong biển, những mô hình đồ chơi là người dân đánh bắt cá hoặc nhiều thứ tương tự. Bé còn có thể kể những câu chuyện đã học thông qua các con rối hoặc gấu bông.

Bước vào giai đoạn từ 4-5 tuổi trở lên, khả năng tư duy, giao tiếp và diễn đạt của trẻ được phát triển hoàn thiện hơn. Do đó việc tạo để trẻ diễn những vở kích có cốt truyện đa dạng và phức tạp hơn là một điều thử thách nhưng sẽ mang lại cơ hội để trẻ học hỏi được nhiều hơn. Những trò chơi giả vờ cho trẻ tiểu học thường được kết hợp vào những tiết học, sinh hoạt ngoài trời hoặc thậm chí là bài kiểm tra. Các hoạt động này khơi dậy khả năng tưởng tượng và sáng tạo của các bé, không gò bó theo một khuôn khổ nhất định, giúp các bé tự tin đưa ra ý kiến và cũng chính là dữ liệu để ba mẹ và thầy cô đánh giá được khả năng của mỗi đứa trẻ.

Những trò chơi diễn kịch, đóng vai thường được áp dụng rất nhiều trong khi tổ chức những trò chơi ở trường, ở nhà vì không những mang lại sự giải trí lành mạnh mà còn góp phần thiết yếu trong quá trình giáo dục và phát triển của trẻ em. Dù tổ chức theo hình thức sáng tạo về thể lệ hay số người chơi nào cũng đều mang đến những lợi ích to lớn.

Những trải nghiệm có được khi tham gia các trò chơi diễn kịch mang đến cho trẻ cái nhìn sâu sắc hơn về vấn đề, hiểu về những kỹ năng, giá trị về cuộc sống. Bé còn xác định được sở thích, điều mình e ngại và khả năng của bản thân được bộc lộ trong quá trình chơi trò chơi và tiếp xúc với bạn bè. Thông qua những điều đó, ba mẹ cũng quan sát ra được bản chất, tính cách của con em mình nhằm hỗ trợ và đưa ra phương pháp giáo dục phù hợp. Điển hình như việc bé thích các con búp bê sặc sỡ, xinh đẹp thể hiện một phần tính cách nhẹ nhàng của con, hay bé thích những con thú nhồi bông hình chó, mèo, voi,.. và thường cho chúng lên giường ngủ thì khả năng bé có lối sống tình cảm, thích thú với động vật.

Một trong những lợi ích to lớn nhất phải nhắc đến khi chơi những trò đóng vai chính là thúc đẩy sự sáng tạo, khơi dậy khả năng tưởng tượng cho trẻ. Diễn kịch cho phép trẻ tự do thể hiện diễn xuất theo nhiều cách khác nhau, trong nhiều tình huống có thể sáng tạo ra những cách xử lý tình huống khác nhau để đem lại sự mới mẻ. Những kịch bản khác lạ làm tăng khả năng tư duy của trẻ, truyền cảm hứng để trẻ sáng tạo và bùng nổ diễn xuất. Trong một khoảng thời gian dài như thế, trẻ còn có khả năng phát triển nhiều kỹ năng mềm cần thiết cho sự phát triển của mình đặc biệt phải kể đến sự tự tin, khả năng giao tiếp, xử lý tình huống nhanh nhẹn, linh hoạt, biết cách phối hợp đôi nhóm một cách ăn ý.

Một số nhà nghiên cứu về sự phát triển trí não ở trẻ em tin rằng khi chơi các trò chơi kiểu giả vờ giúp phát triển phần não (thùy trán) điều chỉnh hành vi. Vì thế các bậc phụ huynh cũng không cần quá lo lắng nếu trẻ rơi vào tình huống khó khăn sẽ khiến trẻ trở nên nóng nảy hay thô bạo, thay vào đó dưới sự giám sát và hỗ trợ từ người lớn, trẻ còn có thể học cách tự điều chỉnh cảm xúc và hành vi cho phù hợp.

Thông qua những lời thoại được phân vai khi chơi đóng kịch, trẻ phải sử dụng từ ngữ, ngôn ngữ cơ thể và cả cử chỉ để thể hiện kịch bản của mình, nhờ đó mà khả năng về ngôn ngữ và giao tiếp của trẻ sẽ được phát triển một cách đáng kể.

Những trò chơi này thúc đẩy trẻ phải nói nhiều hơn để có thể tương tác với các nhân vật khác, đôi khi trẻ còn học được những loại ngôn ngữ chuyên ngành ít khi gặp thường ngày. Việc trao đổi và đóng góp ý kiến với các bạn giúp trẻ học được cách thoải mái thể hiện bản thân, dám truyền đạt suy nghĩ và ý kiến của mình cho người khác. Học được những kỹ năng này chính là điểm cộng rất lớn cho sự phát triển trong tương lai của con say này.

Bằng cách xây dựng cốt truyện với những tình tiết hấp dẫn, trẻ sẽ được đối diện với nhiều tình huống khác nhau, đòi hỏi phải đưa ra những cách giải quyết vấn đề linh hoạt và dần dần thúc đẩy khả năng tư duy của trẻ.

Dù ở trong những tình huống đã tập dợt sẵn hay là các thử thách bất ngờ đều là những bài học kinh nghiệm đắt giá cho trẻ. Khi tập vở kịch liên quan đến bạo lực học đường, trẻ sẽ biết những cách để ngăn chặn các đám hỗn loạn sao cho an toàn và có hiệu quả nhất. Việc quan sát và đánh giá tình huống thông qua xem người khác đóng kịch cũng giúp trẻ có cái nhìn thiết thực hơn và phán đoán tính đúng sai của vấn đề.

Tương tự như vậy, ở một cấp độ khó hơn, các giáo viên hoặc người lớn có thể đưa ra những thay đổi bất ngờ trong các tình tiết để kiểm tra sự nhanh nhạy của trẻ. Nếu đột nhiên thay đổi đạo cụ hoặc đưa ra một tình tiết khác hẳn nội dung cho trước, đây sẽ là một thử thách khá khó khăn tuy nhiên cũng là cơ hội để trẻ dám nghĩ và bứt phá bản thân.

Cơ hội được chơi chung và tương tác với các bạn khác là một trong những cách giúp trẻ hình thành lòng trắc ẩn, đồng cảm và xây dựng được nhiều mối quan hệ tốt đẹp trong xã hội. Trẻ phải học cách giao tiếp với bạn bè một cách thoải mái nhưng vẫn đáp ứng trong chuẩn mực cho phép. Cách tương tác giữa trẻ và các bạn giống như chìa khóa dẫn đến hạnh phúc và thành công trong tương lai. Cùng tham gia vào các trò chơi giả vờ và thực hiện những nhiệm vụ chung với đồng đội, bé biết cách chia sẻ, chủ động đóng góp và chịu trách nhiệm với công việc của mình.

Khi trẻ đóng giả làm bác sĩ hay lính cứu hoả, bé sẽ học được cách cư xử tử tế, sự rộng lượng và giúp đỡ người khác. Mỗi một vai diễn là một lần bé được hoá thân vào nhân vật, cảm nhận những điều người khác trải qua và cảm xúc họ cảm nhận được, từ đó có được sự đồng cảm và thấu hiểu hơn.

Những trò chơi giả vờ, đóng kịch hay nhập vai thuộc các hoạt động vui chơi độc lập. Kiểu chơi này cho phép trẻ tự do phát triển trí tưởng tượng, sự sáng tạo của mình, đồng thời bé sẽ tự phát triển ngôn từ và tình tiết cho phù hợp với logic và suy nghĩ của mình.

Khi chơi giả vờ, bé được sống trong một thế giới tưởng tượng riêng của mình, được làm chủ những quyết định của bản thân mà không có sự can thiệp của ba mẹ.Thông qua việc đối mặt với những điều mới lạ thậm chí là khó khăn sẽ thúc đẩy con biết cách sống độc lập, mạnh mẽ, tự tin hơn và không phụ thuộc vào người khác nữa. Dần dần trẻ sẽ có thói quen tốt, hình thành sự chủ động và làm tiền đề thích nghi trong nhiều điều kiện sống khác nhau.

Trẻ em cùng bạn bè chơi trò nhập vai thành chủ quán và người mua hàng, trẻ có thể tự do suy nghĩ những lời thoại, đưa ra quyết định bán giá bao nhiêu cho từng sản phẩm tại cửa hàng của mình, khi gặp phải tình huống các “khách hàng” phản hồi không tốt thì các bé cũng phải tự mình đưa ra hướng giải quyết thích hợp. Tương tự như khi chơi các trò chơi, bé sẽ áp dụng được những kiến thức đó vào những tình huống ngoài đời thực để tự xử lý vấn đề của mình.

Khoảng thời gian học tập trên trường quả thực không đủ để giúp trẻ thực hành và phát triển thêm các kỹ năng mềm, kỹ năng sống khác. Chính vì thế chơi trò chơi giả vờ mang đến cơ hội để trẻ vừa tổng hợp lại kiến thức và còn rèn luyện kỹ năng cho bản thân.

Một đứa trẻ chơi bán đồ hàng với bạn bè, chúng vừa có thể phân biệt được các loại hàng hoá khác nhau, ngoài ra còn có thể tính toán được tổng doanh số, chi tiêu và lợi nhuận sau mỗi buổi bán hàng dựa vào các công thức toán học hay có còn có thể phân biệt được các loại hàng hoá, cách sử dụng thông qua các thông tin viết trên sản phẩm. Mỗi hoạt động trao đổi hàng hoá đòi hỏi trẻ vận dụng vốn từ vựng của mình để giao tiếp và hỗ trợ các “khách hàng” của mình. Vừa chơi vừa học giúp bé cảm thấy thoải mái hơn, không bị áp lực thành tích như khu đi học, việc kết hợp vừa học vừa chơi đem đến khả năng tiếp thu kiến thức cao hơn thông thường.

Thông thường một số trò chơi nhập vai như đóng giả làm lính cứu hoả giải cứu người dân, cảnh sát bắt cướp hay làm anh hùng cứu người cần nhiều sức lực và đòi hỏi phải hành động nhiều. Đây là lúc bé có thể thúc đẩy khả năng vận động, giúp cơ thể nhanh nhẹn, tăng sức đề kháng và khỏe mạnh hơn. So với những trẻ chỉ thích ở trong nhà hoặc ít tham gia các hoạt động ngoài trời thì các bé tham gia các trò chơi giả vờ sẽ linh hoạt hơn và có tính hoà đồng, chủ động hơn trong nhiều lĩnh vực.

Trò chơi giả vờ mang đến nhiều lợi ích là điều không thể bàn cãi, tuy nhiên làm cách nào để phát huy tác dụng tối đa với mỗi trẻ thì phụ huynh phải lưu ý những phương pháp khuyến khích chơi đóng vai với trẻ ở từng độ tuổi khác nhau.

Ở giai đoạn từ 1-2 tuổi, trẻ chưa có khả năng tưởng tượng linh hoạt, do đó ba mẹ có thể áp dụng những cách sau đây:

• Trò chuyện với bé: Ba mẹ hãy trò chuyện với bé nhiều hơn, dạy trẻ bắt chước cách nói các từ vựng hoặc gọi tên một số món đồ có xung quanh. 

• Khuyến khích sự tò mò và tự tìm hiểu: Tạo cơ hội cho bé tiếp xúc với các món đồ có tính biểu tượng cho các ngành nghề hoặc sự việc nào đó như mũ cao màu trắng tượng trưng cho đầu bếp, bảng và phấn tượng trưng cho giáo viên, xe cứu hoả gắn liền với lính cứu hoả. Đồng thời có thể kết hợp cho bé xem các bức tranh, xem phim về các vấn đề liên quan để bé dễ nhận biết và hình dung.

• Làm người mẫu: Bắt đầu từ tháng thứ 12, ba mẹ có thể thực hiện những hành động mẫu và để bé làm theo. Thông thường sẽ dạy bé cách trình diễn thời trang, giúp bé hóa thân thành một người mẫu khi vui chơi hoặc thậm chí biểu diễn ở những sân khấu chuyên nghiệp.

• Trò chuyện điện thoại: Hãy cho bé dùng một chiếc điện thoại và giả vờ nói chuyện cùng con qua chiếc điện thoại ấy. Bé sẽ thích thú với việc trò chuyện thông qua khoảng cách xa như vậy. Hãy cùng bé đóng vai là những người thân hoặc bạn bè hỏi thăm nhau để tăng phần thú vị.

Trẻ em 1-2 tuổi còn khá nhỏ nên khả năng tư duy và thể chất chưa được phát triển toàn diện, do đó ba mẹ cần biết cách chơi trò chơi và lồng ghép giáo dục trẻ một cách hợp lý. Không nên đặt quá nhiều sức ép lên trẻ, đồng thời cần quan sát để hiểu được tâm lý của con cũng như bảo vệ bé được an toàn nhất.

Khi trẻ biết đi, khả năng tưởng tượng của con ngày càng phát triển nhưng vẫn đòi hỏi có sự hướng dẫn từ ba mẹ.

• Cung cấp dụng cụ, đồ dùng cần thiết: Những công cụ liên quan đến trò chơi làm tăng phần thú vị và chân thật hơn. Ba mẹ có thể chuẩn bị cho con những bộ quần áo, phụ kiện thích hợp với nhân vật trong trò chơi. Hãy cho trẻ một chiếc gương để có thể quan sát được bản thân để có sự nhìn nhận và đánh giá khách quan.

• Xây dựng kích bản mới: Việc đa dạng các tình huống và nhân vật mang lại hiệu quả trò chơi cao hơn, giúp trẻ được trải nghiệm nhiều kỹ năng khác nhau. Ba mẹ cũng có thể vận dụng trò chơi để cho bé làm quen trước với những việc bé sợ như đi nhổ răng, khám bệnh,…

• Tổ chức buổi giao lưu với thú bông: Hãy sắp xếp các con gấu bông thành một vòng tròn, sau đó để bé tự do sáng tạo những trò chơi, cũng nói chuyện, ăn bánh, thậm chí là ca hát với những “người bạn” thú vị này.

Khi trẻ bắt đầu biết đi, cơ hội khám phá và tiếp thu của trẻ sẽ nhiều hơn. Ở độ tuổi này, ba mẹ có thể hướng dẫn cho con chơi nhiều trò chơi mới, tăng độ khó trong các trò chơi để trẻ bứt phá bản thân và làm quen được với nhiều điều mới mẻ. Sự kết nối giữa trẻ và bạn bè trong thời điểm này có thể được đẩy mạnh, vừa giúp trẻ làm quen thêm nhiều bạn bè vừa thúc đẩy sự tương tác và học hỏi lẫn nhau.

Khi bắt đầu ngưỡng cửa của trường học, bộ não của bé đã thực sự được kích hoạt đầy đủ để kết nối trí tưởng tượng phong phú hơn. Giờ đây ba mẹ không cần quá nỗ lực để khơi gợi các tình huống nữa mà chỉ cần tham gia vào thế giới của con.

• Hưởng ứng các trò chơi của con: Nhận được sự giáo dục từ trường học, bé sẽ biết được nhiều kiến thức thú vị và hay chia sẻ với ba mẹ, điều cần làm chính là hưởng ứng và góp phần đóng vai vào những nhân vật trong câu chuyện mà con kể để hiểu và gần gũi với con hơn.

• Đảo ngược vai trò: Hãy để con một ngày được đóng giả làm “ba mẹ”. Đây là một ý tưởng khá hay, giúp trẻ hiểu được trách nhiệm, công việc phức tạp mà ba mẹ phải làm.

Trí tưởng tượng của mỗi người là vô hạn và có nhiều sự khác biệt. Trong những năm đầu đời, trò chơi giả vờ chiếm vị trí quan trọng góp phần thúc đẩy sự phát triển của trẻ. Do đó nên cho bé chơi những trò tưởng tượng để tạo môi trường vui chơi thoải mái, giúp phát triển hành vi xã hội và khả năng của bản thân.