Tại sao con nói dối? Đó có phải 100% là những điều xấu xí?

Nói dối là tật xấu mà tất cả mọi đứa trẻ đều mắc phải, nhưng có phải mọi trường hợp con nói dối là xấu? Hay chỉ đơn giản đó là sự phòng thủ, là do cách con trẻ chưa thể phản ứng lại trước một biến cố nào đó? Hãy cùng UPO tìm hiểu lý do tại sao con nói dối trong bài viết dưới đây.

Khi nào trẻ bắt đầu nói dối?

Trẻ em có thể biết cách nói dối từ khi còn nhỏ, thường là lúc 3 tuổi.

Ban đầu có thể bé chỉ vô tình hoặc nói đùa một vài câu không đúng sự thật và dần nhận ra những người khác khó phát hiện ra việc mình đang nói dối. Ở độ tuổi này các bé thậm chí còn chưa nhận thức được nói dối là xấu cũng như những tác hại mà nó mang lại. Việc giáo dục từ cho bé trong giai đoạn này là cực kỳ cần thiết, giúp bé xác định được những định hướng, tính cách đúng đắn.

Ở độ 4- 6 tuổi tuổi, bé nói dối nhiều hơn và còn biết kết hợp hành động, nét mặt để lời nói trở nên đáng tin hơn.

Vào thời điểm này, nếu ba mẹ phát hiện ra kịp thời và nói chuyện thì bé sẽ nhận lỗi sớm.

Khi trẻ lớn hơn nữa, suy nghĩ và tư duy đã hoàn thiện, con đã có khả năng nói dối nhiều hơn, những lời nói dối ngày càng tinh vi và trông đáng tin hơn bởi vì các bé có thể “thao túng tâm lý”, hiểu rõ tính cách của người khác để dựng lên chuyện. Trong quá trình phát triển, các bé được trải nghiệm nhiều hơn, biết nhiều điều hơn và dẫn đến những lời nói dối ngày càng nhiều và khó bị phát hiện. Ví dụ khi còn nhỏ bé ham chơi nên nghỉ học, bịa ra lý do rằng mình ngủ quên hoặc đến nhà bạn chơi. Sau này con còn có thể nhờ bạn bịa ra lý do đi học thêm, sinh hoạt câu lạc bộ hay thậm chí nhờ bạn bè bịa ra lý do để lừa gạt. 

Có một loại nói dối vô hại mà các bạn đến tuổi thiếu niên có thể nói nhằm tránh làm tổn thương cảm xúc của người khác. Thực tế, đôi khi nói dối lại là cách tốt nhất để bảo vệ sự riêng tư, bảo vệ bản thân và người xung quanh khỏi những điều xấu xa. Xét đến một số trường hợp như sau, con mèo được một người bạn nuôi rất lâu nhưng không may xảy ra tai nạn rất thảm khốc, thay vì để người chủ thấy cảnh đau lòng đó thì có thể nói rằng mèo đã bị lạc để bớt đau xót hơn. Đôi khi bé có thể giúp bạn đánh lạc hướng kẻ xấu bằng cách nói dối về vị trí họ đang đứng để dụ người xấu đi xa….

Những nguyên nhân trẻ nói dối nhất định bố mẹ cần quan tâm!

Để biết được vấn để con đang gặp phải và tìm ra cách giải quyết hợp lý, ba mẹ cần tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến việc trẻ nói dối.

Bắt chước bố mẹ

Môi trường sống và những người xung quanh góp phần ảnh hưởng không nhỏ đến tính cách và thói quen của trẻ. Chúng ta biết rằng trẻ con hay bắt chước theo người lớn nên đôi khi bé nói dối do bắt chước bạn bè hoặc ba mẹ. Nhiều lúc ba mẹ nói dối trẻ vì nghĩ đó là chuyện nhỏ hoặc chỉ là trêu đùa nhưng sẽ vô tình tạo nên thói quen xấu cho con. Chính vì thế, khi nói hoặc hứa điều gì trước mặt con, ba mẹ hãy nói thật và phải thực hiện nghiêm túc để con tiếp thu được những đức tính tốt nhất.

Trẻ con rất nhạy cảm và học hỏi rất nhanh, chúng như một trang giấy trắng và ba mẹ là những người góp phần tô vẽ lên trang giấy ấy. Nếu mỗi hành động là lời nói của ba mẹ không đúng sẽ nhanh chóng khiến bé học được một tật xấu. Khi ba đang chơi game, nếu con muốn chơi cùng hoặc nhờ giúp vấn đề gì đó, ba nên cố gắng hỗ trợ bé, không nên lấy lý do là đang bận làm việc sẽ khiến bé thất vọng và sau này cũng lấy cớ để nói dối ba mẹ tương tự như vậy.

Trẻ nói dối vì sợ bị chê cười, la mắng

Tư duy của các bé vẫn còn rất non nớt và có tâm lý lo lắng, sợ bị bắt nạt hoặc bị chê cười. Do đó con thường có xu hướng nói dối để che đậy những điểm xấu của mình, dần dần khi không ai khuyên bảo bé sẽ càng ngày càng nói dối về những vấn đề nghiêm trọng vì cho rằng không ai phát hiện ra cả. Ban đầu từ những vấn đề nhỏ như trẻ nói dối về bài kiểm tra bị điểm kém, về lý do trễ học và sau này có thể đến những vấn đề gây ảnh hưởng xấu đến những người xung quanh.

Là phụ huynh, các bậc ba mẹ nên nắm bắt được tâm lý của trẻ để giúp bé giải quyết vấn đề. Nếu con phạm lỗi nên nhẹ nhàng khuyên nhủ, không nên mắng nhiếc hoặc đánh đập sẽ gây ra ảnh hưởng tâm lý không tốt cho con.

Con muốn che đậy điều gì đó

Trẻ con thường dễ phạm phải những sai sót như làm mất đồ, quên dụng cụ học tập, đi học trễ đạt điểm kém,… hay những sự việc như gây gổ với bạn, làm tổn hại đến đồ đạc của người khác. Mỗi lần như vậy con đều sợ bị trừng phạt nên con sẽ nghĩ ra lý do để che đậy, bao biện cho lỗi sai của mình.

Dù là người lớn hay trẻ em cũng đều có tâm lý né tránh như vậy. Dạy cho con bài học về nhận lỗi và chịu trách nhiệm với hành động của mình ngay từ sớm sẽ giúp bé hình thành tính thật thà, thẳng thắn và trưởng thành hơn. Khi đã có được tính trách nhiệm, bé sẽ không còn quá lo lắng khi phạm lỗi và cũng không cần vội vàng bịa ra những lời nói dối để che đậy. Các bậc phụ huynh hãy luôn nhắc nhở để con hiểu rằng việc phạm lỗi không đáng trách, quan trọng là phải biết sửa đổi.

Xem thêm: [BẬT MÍ] 10+ kinh nghiệm rèn luyện tính kiên trì cho trẻ

Trẻ chỉ muốn nghịch ngợm cho vui hoặc sự bốc đồng

Khi trẻ còn nhỏ thường rất ham vui và chưa nghĩ quá nhiều đến những hậu quả có thể xảy ra nên đôi khi chúng rất vô tư coi những lời nói dối như một sự trêu đùa hoặc do bạn bè rủ rê. Đối với những việc nhỏ sẽ không có ảnh hưởng quá nhiều nhưng nếu vô tình con bị người xấu dụ dỗ, rủ rê và đôi lúc bốc đồng sẽ mang lại hậu quả khó lường. Tâm lý của trẻ thường rất hiếu động, thích vui đùa nên đôi lúc hay bày ra các trò nghịch ngợm. Thực ra con không hề có mục đích xấu, thậm chí còn ngược lại bởi vì bé có xu hướng chọc phá những người mình quý mến. Tuy nhiên nếu không biết cách kiềm chế rất có khả năng bé sẽ làm người khác khó chịu, phát sinh mẫu thuẫn. Riêng đối với bản thân bé, việc trêu chọc và nói dối xảy ra thường xuyên vô tình biến thành thói quen cho bé, dần dần mức độ nghiêm trọng của lời nói dối sẽ tăng lên, gây hậu quả nghiêm trọng hơn.

Ví dụ ban đầu bé chỉ trêu chọc bạn rằng xe bị mất, khiến bạn phải chạy đi tìm hay nói dối rằng hôm nay thầy giáo dời giờ học, khiến bạn bị trễ giờ học,… Ban đầu chỉ là những lời trêu chọc cho vui nhưng cùng với tần suất và mức độ tăng lên sẽ làm người xung quanh bị ảnh hưởng và khó chịu.

Khoe khoang điều gì đó

Một số trẻ em có tính cách thích sự ngọt ngào, xu nịnh nên đôi khi bịa ra những lời nói dối để khoe khoang về bản thân mình. Một số trường hợp chúng ta hay gặp như trẻ nói dối về gia cảnh của mình, khoe rằng gia đình có điều kiện, ba mẹ có chức vụ cao nhưng thực tế lại không được như vậy. Điều này tưởng chừng không gây ảnh hưởng gì nhiều nhưng nó dần dần khiến các con sống trong một thế giới ảo, kéo theo nhiều lời nói dối khác để che đậy cho sự giả dối ban đầu. Thậm chí con còn phải tốn kém nhiều tiền bạc, đua đòi theo xu hướng mới để tiếp tục bao biện cho những điều mình bịa đặt.

Tự hào về những điều mình đang có là đúng đắn nhưng không nên vì những danh hiệu phù phiếm mà nói dối để khoe khoang. Khi trẻ có dấu hiệu đó chứng tỏ con có lòng tự trọng thấp hoặc muốn được người khác công nhận. Ai cũng biết khiêm tốn là một đức tính tốt, ngược lại nếu khoe khoang thái quá sẽ làm người xung quanh khó chịu, thậm chí là đố kỵ. Việc nói dối quá nhiều khiến con trở thành một người thiếu uy tín, ảnh hưởng đến danh tiếng khi trưởng thành và kéo dài trong tương lai. Nếu tình trạng đó cứ mãi tiếp diễn sẽ dần khiến con không còn biết trân trọng những thứ xung quanh, thậm chí đến cả người thân và bạn bè.

Xem thêm: Cách dạy trẻ mất tập trung giảm chú ý và nguyên nhân cụ thể

Gây sự chú ý

Được người khác chú ý và tôn trọng là điều mà nhiều người mong muốn, nhất là với trẻ em. Được công nhận bởi chính khả năng và những thứ của mình có là điều tốt, tuy nhiên với những trẻ chưa có được những thứ như chúng mong muốn thì sẽ bắt đầu nói dối. Đơn giản như trẻ nói dối về điểm thi của mình để được các bạn khen ngợi và tung hô. 

Trẻ thường muốn được trở thành trung tâm của sự chú ý và trở nên quan trọng trong lòng ba mẹ. Vì vậy xảy ra tình huống con hay bịa ra những kết quả và câu chuyện tốt cho ba mẹ nghe. Để hạn chế vấn đề này, ba mẹ nên quan tâm con nhiều hơn, hãy thường xuyên dành những lời động viên, khen ngợi hoặc những món quà nhỏ khi con hoàn thành tốt công việc.

Con chưa tách biệt được trí tưởng tượng và thực tế

Trẻ nhỏ có khả năng tưởng tượng rất phong phú, đôi khi các bé còn có khả năng xây dựng cho mình một thế giới không có thật và hoá thân thành một nhân vật trong đó. Vì thế nhiều khi con thốt ra một câu nói rất tự nhiên vì con đang tưởng tượng ở trong thế giới của mình. Ba mẹ cũng nên cân nhắc giáo dục cho bé dần dần hiểu ra sự khác biệt của thế giới tưởng tượng và đời thực, không nên để bé mãi chìm đắm trong những thứ không có thật.

Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ nhỏ hay nói dối. Ở độ tuổi này khả năng nhận thức của trẻ về thế giới bên ngoài chưa được hoàn thiện, trẻ vẫn đắm chìm trong thế giới tưởng tượng tươi đẹp của mình. Việc nói dối dựa vào thế giới trong tưởng tượng khiến khả năng phán đoán của trẻ suy giảm, khó hòa nhập với cuộc sống hiện tại và làm cho việc phát triển trong tương lai của bé khó khăn hơn. Con có thể xem phim, đọc truyện về những điều phi thực tế trong thế giới do con người sáng tạo ra nhưng không nên để bị chìm đắm vào đó một cách mù quáng.

Xem thêm: Thái độ chống đối của trẻ – Nhìn nhận đúng đắn vấn đề để xử lý

Mong muốn bảo vệ người khác

Nói dối không phải lúc nào cũng xấu, có những lời nói không đúng sự thật lại mang một ý nghĩa tích cực hơn. Trong trường hợp này, nói dối sẽ là biện pháp nói giảm nói tránh nhằm hạn chế sự đau thương hoặc tránh khỏi những nguy hiểm. Tuy nhiên vẫn cần phải cân nhắc để người bị nói dối không bị quá bất ngờ hoặc tổn thương. Khi đứng một mình và bị những người lạ tiếp cận với dấu hiệu khả nghi, dù không có ai đi cùng nhưng bé có thể nói dối rằng ba mẹ chuẩn bị đến đón để tránh bị bắt cóc hay cướp giật. Trong trường hợp khác, bé muốn huỷ kế hoạch đi chơi với bạn vì không muốn đi hoặc vài lý do riêng, để thể hiện sự lịch sự và tránh gây mất lòng, bé có thể nói với lý do bận.

Việc trẻ nói dối ẩn chứa nhiều lý do, trong đó có cả những lý do vô hại hoặc nhằm giúp đỡ người khác. Tuy nhiên, trẻ chưa đủ nhận thức và kiến thức để lường trước được hậu quả của những lời nói dối, do vậy dễ trở thành thói quen và hình thành dần tính cách xấu sau này. Chính vì thế cha mẹ nên rèn cho con tính trung thực ngay từ nhỏ!

Ngoài những lời khuyên, các câu chuyện – tâm gương để dạy trẻ, ba mẹ có thể cùng bé trải nghiệm phương pháp giáo dục thực tế, trực quan hơn qua khóa học KidUP từ UPO.

Khóa học KidUP không chỉ dạy bé các kỹ năng sống cần thiết, cách ứng xử văn minh mà còn giáo dục các con về tư duy, nhận thức, để chính các con tự nhận thấy giá trị của sự thành thật cũng như tác hại khó lường của những lời nói dối. Đến với UPO, bé còn có cơ hội gặp gỡ nhiều người bạn mới, được trải nghiệm phương pháp giáo dục khai phóng, xây dựng tư duy tự thức để thấu hiểu bản thân hơn.

Đăng ký khoá học KidUP cho bé NGAY

Hy vọng qua bài viết về lý do tại sao con nói dối trên đây, các bậc phụ huynh đã có thêm cho mình nhiều kiến thức bổ ích để xây dựng phương pháp giáo dục trẻ phù hợp!

trường đào tạo kỹ năng UPO

cho thanh thiếu niên từ 10-16 tuổi

đăng ký sớm

Nha Trang

Hà Nội / Đà Nẵng

Tác giả/Tham vấn: LÊ ĐẶNG MINH NHẬT

Founder - CEO Công Ty CP Tiềm Năng Vô Hạn UPO

Thầy Lê Đặng Minh Nhật là nhà đào tạo, nhà nghiên cứu tâm lý giáo dục vời hơn 10 năm giảng dạy và đào tạo hơn 30.000 học viên toàn quốc. Thầy cũng là nhà huấn luyện và tư vấn cho đội ngũ nhân sự và khách hàng của các tập đoàn và doanh nghiệp: FPT, PQC hospitality, J&T express, Amyra, ILA, RMIT, AIA EXCHANGE, Chubb Life, Global Media…

"Giáo dục nào đâu phải là quần áo để khoác lên cho đẹp, bởi giáo dục vốn dĩ là khơi dậy cái đẹp từ bên trong mỗi đứa trẻ" chính là châm ngôn của thầy trong giáo dục con trẻ.