Bạo lực học đường là một vấn đề nhức nhối, ảnh hưởng sâu sắc đến tinh thần và thể chất của con trẻ. Để trang bị cho các con khả năng đối mặt và vượt qua những tình huống khó khăn này, kỹ năng sống là công cụ không thể thiếu. Chính vì vậy, bài viết dưới đây chia sẻ tới ba mẹ những kỹ năng sống dạy trẻ phòng chống bạo lực học đường rất cần thiết.
Tình trạng bạo lực học đường
Gần đây, khoa Sức khỏe vị thành niên, Bệnh viện Nhi Trung ương đã tiếp nhận điều trị cho một bé gái 12 tuổi nhập viện trong tình trạng hoảng loạn, mệt mỏi, đau đầu, đau bụng do bị bạo lực học đường. Khai thác tiền sử bố bệnh nhi cho biết: Trẻ vốn khỏe mạnh, hiền lành và có học lực giỏi. Do bố mẹ phải đi làm ăn xa nên con ở cùng với ông bà. Sự việc xảy ra vào ngày 4/11/2023, khi con bị một nhóm bạn khoảng 5-6 người đánh vào vùng đầu và người vì lý do trước đó con đã mắng một bạn ở cùng trường.
Tại thời điểm xảy ra sự việc, con không biết kêu cứu với ai. Khi về nhà, ông bà đã nghi ngờ con bị đánh vì quan sát thấy trên người có những vết bầm tím, quần áo bị rách. Tuy nhiên, con cũng không dám chia sẻ vì lo sợ nếu nói ra sẽ bị các bạn đánh tiếp và gia đình chỉ biết con bị các bạn đánh đập cho đến khi một người bạn học cùng trường báo tin.
Tại khoa Sức khỏe vị thành niên, con có các biểu hiện đau đầu, đau bụng và nhức mỏi khắp người do bị đánh. Luôn trong tình trạng mệt mỏi, buồn chán, mất ngủ, chỉ nằm thu mình và không muốn tâm sự hay trò chuyện với bất kỳ ai. Sau khi thăm khám và hỏi chuyện cũng như làm các trắc nghiệm tâm lý, các bác sĩ và nhà tâm lý đánh giá ngoài những tổn thương về thể chất, trẻ bị sang chấn về tâm lý nặng nề. Sau một thời gian tham gia các hoạt động nhóm và trị liệu tâm lý, con đã cảm thấy tinh thần thoải mái, vui vẻ hơn, ăn ngủ tốt hơn và được ra viện.
Trong quá trình nghiên cứu về các vụ bạo lực học đường gần đây, chúng tôi nhận thấy rằng cả trẻ em gây ra bạo lực và những nạn nhân của bạo lực đều thiếu kỹ năng ứng phó với các tình huống cụ thể. Đó là những kỹ năng liên quan đến cách ứng xử, hành vi và lời nói để thoát khỏi các tình huống bạo lực như bắt nạt, cô lập, hoặc hành hung một cách hiệu quả.
Đối với lứa tuổi nhạy cảm này, cha mẹ cần phối hợp chặt chẽ với nhà trường để trang bị cho trẻ những kỹ năng thiết yếu sau:
Các kỹ năng phòng tránh bạo lực học đường cho trẻ
Kỹ năng nhận biết dấu hiệu của bạo lực học đường
Bạo lực học đường cũng giống như nhiều vấn nạn xã hội khác, thường bắt đầu với những dấu hiệu nhỏ nhưng nguy hiểm, thể hiện qua các hành vi ứng xử hàng ngày giữa học sinh. Những dấu hiệu tiền bạo lực như ánh nhìn không thiện cảm, trêu đùa quá khích, bị cô lập hoặc tẩy chay đều có thể dẫn đến bạo lực học đường nếu không được nhận biết và ngăn chặn kịp thời.
Khi con cảm thấy mình có nguy cơ bị bắt nạt, việc chia sẻ với thầy cô, cha mẹ hoặc bạn bè là bước đầu tiên cần thiết. Người lớn và bạn bè xung quanh có thể giúp con nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, giải tỏa căng thẳng và đưa ra những lời khuyên hợp lý để con điều chỉnh hành vi của mình. Hơn nữa, con cần học cách luôn là chính mình, bởi cách thể hiện bản thân quá mức cũng có thể là nguyên nhân khiến trẻ khó hòa nhập và dễ trở thành đối tượng bị bắt nạt.
Ngoài ra, rèn luyện thể chất, tinh thần và năng lực cá nhân sẽ giúp con trở nên mạnh mẽ hơn và tự tin hơn trong cuộc sống hàng ngày. Khi con tự tin vào bản thân, con sẽ ít bị ảnh hưởng bởi các hành vi bắt nạt và có khả năng đối phó với những tình huống khó khăn một cách hiệu quả hơn.
Kỹ năng bày tỏ chính kiến với các cách phòng chống bạo lực học đường
Để đảm bảo trẻ phát triển toàn diện, gia đình, nhà trường và xã hội cần đặc biệt chú trọng đến việc trang bị cho trẻ kỹ năng nhận biết, phân tích và đánh giá hành vi, cũng như thái độ của những người xung quanh. Trẻ cần được dạy cách phân biệt rõ ràng giữa đúng – sai, tốt – xấu.
Nhờ có những kỹ năng này, trẻ sẽ biết lựa chọn và học hỏi những hành vi tích cực, phù hợp với các chuẩn mực xã hội, đồng thời tránh xa những hành vi tiêu cực, không được chấp nhận. Trong bối cảnh bạo lực học đường, trẻ có thể trở thành nạn nhân hoặc thủ phạm, nhưng dù ở vai trò nào, trẻ cũng phải chịu đựng những tổn thương về tâm lý và nhân cách.
Kỹ năng hòa nhập với bạn bè
Khuyến khích con tham gia vào các hoạt động nhóm như thể thao, ngoại khóa, các lớp thái độ, kỹ năng sống là cách hiệu quả giúp trẻ kết bạn và xây dựng mối quan hệ xã hội lành mạnh. Thông qua những hoạt động này, con sẽ có cơ hội kết bạn với những người bạn đồng hành, từ đó có thể chia sẻ và nhận được sự hỗ trợ khi gặp khó khăn. Nếu con gặp phải nguy cơ bạo lực học đường, bạn bè có thể giúp đỡ bằng cách thông báo cho thầy cô giáo, phụ huynh hoặc cùng nhau tìm cách giải quyết tình huống.
Bên cạnh đó, ba mẹ cần giáo dục trẻ về kỹ năng giao tiếp và ứng xử với bạn bè. Con cần học cách hòa đồng, yêu thương và giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống và học tập. Trẻ nên được hướng dẫn cách giải quyết mọi tình huống một cách hòa thuận, tránh gây căng thẳng hay đối đầu không cần thiết.
Trong những tình huống vượt quá khả năng giải quyết của mình, trẻ nên biết cách tìm sự hỗ trợ từ thầy cô giáo hoặc phụ huynh.
Kỹ năng làm chủ và ứng phó với hệ lụy do bạo lực học đường
Ở cấp trung học cơ sở và đầu trung học phổ thông, việc thiết lập mối quan hệ bạn bè rất quan trọng đối với con. Các con rất coi trọng tình bạn và dễ bị ảnh hưởng bởi những bất hòa nhỏ, điều này có thể khiến các em rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu.
Khi cảm thấy bị bạn bè xúc phạm hoặc sỉ nhục, học sinh thường có suy nghĩ tiêu cực, thậm chí dẫn đến hành vi không mong muốn. Vì vậy, người lớn cần gần gũi, quan tâm và động viên các em vượt qua khó khăn, giúp các em rèn luyện bản lĩnh sống và học tập.
Kỹ năng này không chỉ giúp con cân bằng tâm lý mà còn giúp tránh xa các trạng thái nổi loạn, ẩu đả và bạo lực. Đồng thời, nó cũng giúp giảm nguy cơ trầm cảm và tự tử – những vấn đề nghiêm trọng đối với lứa tuổi này. Việc hỗ trợ và hướng dẫn đúng cách từ gia đình và nhà trường sẽ giúp các em phát triển một cách toàn diện và khỏe mạnh.
Kỹ năng kiềm chế cảm xúc tiêu cực khi bị bạo hành
Các con ở giai đoạn dậy thì thường có cảm xúc chưa ổn định, dễ bị xáo trộn và kích động, dẫn đến các hành vi bốc đồng hoặc trầm cảm nặng, thậm chí là tự tổn thương hoặc tự sát. Khi bị rơi vào tình huống bạo lực như bị ức hiếp, tẩy chay hay đánh đập, con dễ rơi vào bế tắc và mất kiểm soát, dẫn đến những hậu quả tiêu cực.
Do đó, ba mẹ cần dạy cho trẻ kỹ năng kiểm soát cảm xúc bằng những phương pháp như hít thở sâu, đếm từ 1 đến 10, hoặc nghĩ đến một câu chuyện hài hước để làm dịu cơn giận. Ngoài ra, gia đình cùng với con thảo luận các tình huống giả định và khuyến khích con tự nghĩ ra cách xử lý tình huống, sau đó người lớn sẽ điều chỉnh và hướng dẫn sao cho phù hợp.
Các buổi diễn tập thực hành cũng rất hữu ích. Đóng vai theo các tình huống bạo lực, thực hành và trình diễn sẽ giúp con hiểu rõ hơn về cách xử lý và giảm thiểu căng thẳng trong các tình huống thật. Những kỹ năng này không chỉ giúp con kiểm soát cảm xúc tốt hơn mà còn góp phần xây dựng một môi trường học đường an toàn và lành mạnh.
Kỹ năng xử lý tình trạng khẩn cấp, bất thường
Khi đối mặt với nguy cơ bạo lực học đường, biết cách cầu cứu và tìm sự trợ giúp là điều vô cùng quan trọng. Các con không nên tự mình chịu đựng hay nghĩ rằng việc bị đánh chỉ là cảnh cáo và không gây hại nghiêm trọng. Nếu cần, hãy nhẫn nhịn và tìm cách lùi bước để tránh xung đột, nhưng không phải cam chịu chịu trận. Hãy tìm đến những người đáng tin cậy như giáo viên chủ nhiệm, giáo viên phụ trách Đoàn, chuyên viên tâm lý học đường hoặc bất kỳ người lớn nào có thể hỗ trợ kịp thời, và trình bày rõ ràng về tình huống nguy hiểm mà mình đang gặp phải.
Trong những tình huống bị trêu chọc hoặc sỉ nhục, tốt nhất là nên giữ im lặng và nhanh chóng rời đi đến nơi đông người để đảm bảo an toàn. Nếu cảm thấy nguy hại đến thân thể, con hãy cầu cứu bằng cách la lớn và chạy nhanh đến những nơi an toàn như phòng bảo vệ hoặc nhà dân gần đó, và ngay lập tức gọi điện thoại cho người thân để nhận được sự giúp đỡ.
Đánh nhau nên là phương án cuối cùng khi con buộc phải tự vệ. Do đó, việc học một số động tác võ thuật có thể là biện pháp hữu ích để trẻ tự bảo vệ mình trong tình huống khẩn cấp.
Việc dạy trẻ kỹ năng phòng chống bạo lực học đường là vô cùng cần thiết để giúp con tự bảo vệ mình và xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh. Từ việc nhận biết dấu hiệu tiền bạo lực đến cách xử lý tình huống khẩn cấp, trẻ sẽ trở nên tự tin và có bản lĩnh hơn trong cuộc sống. Để trang bị thêm cho trẻ tư duy và kỹ năng sống cần thiết, hãy cho con tham gia vào các lớp kỹ năng sống như Dream UP. Khóa học sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện về mặt tư duy và kỹ năng sống, góp phần tạo nên một tương lai tươi sáng.
trường đào tạo kỹ năng UPO
Tác giả/Tham vấn: LÊ ĐẶNG MINH NHẬT
Founder - CEO Công Ty CP Tiềm Năng Vô Hạn UPO
Thầy Lê Đặng Minh Nhật là nhà đào tạo, nhà nghiên cứu tâm lý giáo dục vời hơn 10 năm giảng dạy và đào tạo hơn 30.000 học viên toàn quốc. Thầy cũng là nhà huấn luyện và tư vấn cho đội ngũ nhân sự và khách hàng của các tập đoàn và doanh nghiệp: FPT, PQC hospitality, J&T express, Amyra, ILA, RMIT, AIA EXCHANGE, Chubb Life, Global Media…
"Giáo dục nào đâu phải là quần áo để khoác lên cho đẹp, bởi giáo dục vốn dĩ là khơi dậy cái đẹp từ bên trong mỗi đứa trẻ" chính là châm ngôn của thầy trong giáo dục con trẻ.
Bài cùng danh mục
- Sinh trắc vân tay UPO
- Những Sai Lầm Khi Chọn Hoạt Động Ngoài Trời Cho Trẻ Học Giao Tiếp
- Các hoạt động ngoài trời giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp
- 4+ trò chơi rèn luyện kỹ năng lãnh đạo cho trẻ tại nhà
- Bài học về lòng biết ơn từ những câu chuyện về mẹ
- 4 Điều cha mẹ cần biết để giúp con an toàn trên mạng xã hội
- Trò chơi rèn luyện tư duy phản biện cho trẻ Tiểu học
- 5 Dấu hiệu cho thấy trẻ đang thiếu lòng tự trọng và cách khắc phục
- 5+ Cách dạy con quản lý thời gian hiệu quả ngay từ nhỏ
- Con bị trầm cảm – 4 điều ba mẹ cần làm ngay để giúp con vượt qua
