Nói dối là thói xấu mà hầu hết mọi đứa trẻ sẽ mắc phải, những lời nói dối ban đầu có vẻ vô hại, nhưng việc không được giáo dục đúng đắn sẽ biến những lời nói dối thành thói quen khó bỏ của trẻ trong tương lai. Vậy ba mẹ cần làm gì khi con nói dối?
Hãy giữ thái độ bình tĩnh
Dù việc nói dối là hành động không tốt và khiến cho ba mẹ rất thất vọng vì điều đó, tuy nhiên ba mẹ không nên nổi nóng mà hãy bình tĩnh nói chuyện, khuyên nhủ cho bé hiểu và tha thứ với một vài lỗi không quá nghiêm trọng.
Thái độ cư xử như vậy sẽ tránh trường khiến hợp bé sợ hãi và ngại tiếp xúc với bố mẹ. Việc bố mẹ nổi nóng dễ dẫn tới việc mất kiểm soát hành vi và lời nói của bản thân, rất nhiều trường hợp ba mẹ vô ý nói ra những câu mắng nhiếc, thậm chí lỡ tay đánh con… Những việc làm này gây ra ảnh hưởng rất lớn đến trẻ sau này, khiến trẻ dễ sợ hãi, nhút nhát hay gặp các bệnh tâm lý, dần giữ khoảng cách và rất khó để uốn nắn về sau.
Hãy tạo cho con một cảm giác an toàn để khi bé thoải mái chia sẻ!
Tìm hiểu gốc rễ nguyên nhân
Trong một số trường hợp, đổi khi con không cố tình nói dối hoặc có lý do đặc biệt nào đó khó nói, chính vì vậy trước khi phán xét con điều gì, hãy tìm hiểu nguyên nhân rõ ràng. Sau đây là một số lý do khiến trẻ hay nói dối:
Sợ bị phạt
Từ trước đến nay chúng ta vẫn thường nghe đến đúng thưởng – sai phạt, nếu không phạt khi bé phạm lỗi sẽ khiến trẻ không biết sợ và tiếp tục phạm sai lầm. Nhưng chính vì sợ điều đó mà bé buộc phải nói dối vì sợ bị phạt khi ba mẹ phát hiện ra sự thật. Nguyên nhân chính của việc này có thể đến từ việc hình phạt quá khắt khe.
Ép buộc
Nhiều bậc phụ huynh không có đủ niềm tin và kiên nhẫn nên thường hay quát mắng, ép buộc con nhanh chóng nói ra sự thật, khi đó bé rất dễ hoảng loạn và bịa ra lời nói dối. Trong tình huống này, ba mẹ hãy cho con một chút thời gian để bình tĩnh và suy nghĩ.
Thiếu cảm giác an toàn
Theo nghiên cứu cho thấy, con không có đủ niềm tin và không cảm thấy an toàn từ ba mẹ nên mới đưa ra lời nói dối.
Để làm bố mẹ vui
Thông qua một nghiên cứu tâm lý cho thấy, các bé dưới 4 tuổi phán đoán tính đúng ai của hành vi và lời nói của mình thông qua tâm trạng của ba mẹ. Để không làm ba mẹ giận, bản năng của chúng chính là không thừa nhận hành vi phạm lỗi của mình.
Áp lực tâm lý
Việc ba mẹ đặt kỳ vọng quá lớn đối với con vô tình gây ra áp lực tâm lý cho những đứa trẻ, do đó để tránh làm ba mẹ thất vọng nên các con thường nói dối. Điều này dễ thấy nhất trong các trường hợp con trẻ không đạt được thành tích cao trong học tập như mong muốn của phụ huynh.
Muốn được khen ngợi
Các con rất thích cảm giác được ba mẹ khen ngợi và đánh giá cao, nên đôi khi bịa ra những câu chỉ để được “tung hô”. Đây cũng là một lưu ý cho các bậc cha mẹ về vấn đề ghi nhận công sức của con trẻ từ những việc nhỏ.
Làm cho câu chuyện thú vị hơn
Có một sự thật rằng, đôi khi những chuyện xảy ra ngoài đời thực không có nhiều thú vị bằng những câu chuyện khi được bịa ra. Với trí tưởng tưởng phong phú, trẻ thường tự nghĩ ra những tình tiết hấp dẫn để kể với bạn bè và bố mẹ.
Sau khi đã nắm được nguyên nhân của việc nói dối, bố mẹ hãy cố gắng khuyến khích để trẻ dũng cảm nhận lỗi và nói ra sự thật!
Xem thêm: Tại sao con nói dối? Đó có phải 100% là những điều xấu xí?
Khuyến khích con nói ra sự thật
Ba mẹ hãy giáo dục cho con về sự sai trái khi nói dối, những hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra cũng như khuyến khích con nói ra sự thật. Quan trọng nhất là ba mẹ phải nhấn mạnh được những hệ luỵ có thể xảy ra khi nói dối, làm ảnh hưởng đến những người xung quanh và chính bản thân mình. Hãy nhấn mạnh giá trị của sự trung thực trong cuộc sống cho bé hiểu. Ba mẹ có thể sử dụng những cách sau để khuyến khích bé nói thật:
Nói chuyện, tâm sự
Ba mẹ hãy nói chuyện thẳng thắn, nhẹ nhàng, đừng quát tháo hay đánh đập sẽ càng khiến bé cứng đầu hơn. Hãy hỏi bé những câu như Vì sao lại nói dối? Cảm nhận sau khi nói dối sẽ như thế nào? Ba mẹ sẽ cảm thấy như thế nào nếu bị nói dối,..Các con thường không có thói quen tâm sự với ba mẹ vì có tâm lý sợ hãi và xa cách, ba mẹ nên chủ động chia sẻ những câu chuyện thường ngày và tạo thói quen để con chia sẻ lại. Khi tạo được cảm giác an toàn và tin tưởng, bé sẽ xem ba mẹ như người bạn để tâm sự thay vì nói dối.
Tránh những tình huống khiến con phải nói dối
Đôi khi bé không hề muốn nói dối nhưng vì một số trường hợp khẩn cấp và sợ bị mắng nên mới vội vàng nói sai sự thật. Vì vậy khi bé có làm sai việc gì, ba mẹ hãy bình tĩnh khuyên bảo, không nên tạo sức ép quá lớn sẽ làm bé bị ám ảnh về sau. Ví dụ khi bé lỡ tay làm vỡ bình hoa đắt tiền, ba mẹ không nên truy hỏi ai là người làm vỡ mà thay vào đó hãy nói bé phụ giúp dọn dẹp, sau đó mới nhắc nhở sau.
Khen ngợi khi con biết nhận lỗi
Hãy để cho bé biết khi làm sai một việc gì đó không đáng trách, chỉ cần bé biết nhận lỗi và sửa lỗi. Nếu bé nhận lỗi vì chưa học thuộc bài nên bài kiểm tra bị điểm thấp, ba mẹ nên khen con dám nhận lỗi và hỗ trợ bé giải bài tập.
Hãy làm tấm gương tốt cho các bé noi theo
Ba mẹ chính là tấm gương gần gũi nhất mà các con thường học theo, hãy nghiêm túc thực hiện những điều mình dạy thì con mới có sự tôn trọng và thực hiện đúng mực. Trong tình huống hàng ngày, ba mẹ nên nói thật với con và với những người xung quanh và kèm theo nhắc nhở để con ghi nhớ về tầm quan trọng của sự chân thật. Nếu có những vấn đề khó giải thích có thể nói giảm nói tránh để mang lại hiệu quả giao tiếp cao hơn.
Sử dụng các trò đùa để khuyến khích con tự thừa nhận
Hãy dùng những trò đùa để làm giảm bớt căng thẳng và gợi ý cho bé tự nhận lỗi. Ba mẹ có thể dùng phép nhân hoá, trò chuyện với gấu bông, động vật để khơi gợi lên vấn đề của bé và tự nhận sai. Ba mẹ có thể dùng các con thú nhồi bông để kể chuyện cho bé nghe, đưa ra những câu hỏi hoặc yêu cầu bé kể chuyện để bé tự thừa nhận những điều mình đang dấu.
Nếu lời nói dối đến từ sự “tưởng tượng” của trẻ thì sao?
Có thể ba mẹ không biết rằng các con có một trí tưởng tượng cực kỳ phong phú về thế giới của mình. Trong thế giới ấy, bé có thể hoá thân thành nàng công chúa, siêu nhân, bác sĩ tài giỏi hoặc vô vàn những thứ thú vị khác. Điều đó đôi khi khiến bé vô tình nói ra những lời nói không đúng sự thật trong vô thức. Trong tình huống đó, ba mẹ cần phải giáo dục dần dần để bé hiểu được sự khác biệt giữa thế giới hiện tại và thế giới trong tưởng tượng như thế nào. Không nên để bé đắm chìm trong thế giới không có thật mà dần dần xa rời với thực tế.
Khi bé đang nhập vai và tưởng tượng về thế giới của mình, đôi khi những người xung quanh đưa ra câu hỏi sẽ không nhận được câu trả lời đúng sự thật. Ví dụ bé muốn hoá thân thành người nhện để đi giúp đỡ người bị nạn, khi người thân hỏi thăm rằng ngày mai con có đi học không hoặc hỏi về số tuổi của mình, bé sẽ đưa ra những câu trả lời theo nhân vật tưởng tượng của mình. Những lời nói dối này tuy không mang lại hậu quả gì lớn nhưng lâu dần sẽ khiến bé không phân biệt được đâu là thế giới hiện tại, cần có sự can thiệp kịp thời từ gia đình và người thân.
Còn nếu con vẫn cố tình nói dối và tái phạm?
Khi con phạm lỗi một vài lần thì nên khuyên nhủ nhỏ nhẹ và bỏ qua, cho con có cơ hội sửa sai. Tuy nhiên nếu con vẫn cố tình nói dối và lặp lại những sai phạm đó, hoặc những câu chuyện nói dối ngày càng nghiêm trọng thì ba mẹ phải ngay lập tức có cách xử lý cứng rắn hơn. Hình phạt cụ thể nhất là yêu cầu con khắc phục hậu quả mà việc nói dối của con gây ra.
Bên cạnh đó ba mẹ nhất định phải nói chuyện nghiêm túc để con thực sự nhận ra lỗi sai của mình, nên an ủi để con biết rằng ba mẹ chỉ muốn con trở thành người tốt hơn, tránh trường hợp bé còn tức giận và trở nên chống đối.
Khi con liên tiếp lặp lại những nói nói dối, ba mẹ cần đặc biệt quan tâm và tìm hiểu lý do của con là gì? Rất nhiều trường hợp các con bị người khác đe dọa, bắt nạt để làm những điều xấu nhưng bé không dám nói ra, nếu ba mẹ không phát hiện và hỗ trợ sẽ khiến bé chịu nhiều tổn thương và ảnh hưởng đến tâm lý sau này.
Một số lưu ý dành riêng cho bố mẹ khi con nói dối và giáo dục con nói chung
Trẻ đang trong độ tuổi phát triển rất dễ có suy nghĩ lệch lạc, tự ái hoặc có cách cư xử bốc đồng. Do đó, việc răn dạy khi con nói dối và giáo dục con sao cho phù hợp là điều ba mẹ cần chú ý. Một số điểm các bậc phụ huynh cần lưu ý như sau:
Không nên “dồn” trẻ và ép con nhận tội
Nói giảm nói tránh và lựa lời để khuyên nhủ con tự giác nhận lỗi là một điều cần ba mẹ lưu ý. Nhiều trẻ có tính cách ngang bướng và dễ tự ái nên khi bị ép buộc có khả năng trở nên bức bối và phản kháng lại. Đôi khi có những hiểu lầm hoặc bé bị oan, nếu ba mẹ cứ khăng khăng bắt con nhận lỗi không phải của mình, bé sẽ dần bị mất niềm tin, cho rằng mọi hành động của mình đều là sai nên sẽ tiếp tục làm những việc xấu.
Khi con bị phát hiện nói dối sẽ có tâm lý lo lắng và sợ hãi bị phạt, nếu cứ ép buộc dễ khiến bé hoảng loạn và thậm chí cư xử không đúng mực. Hãy chọn thời điểm thích hợp để nói chuyện với con, yêu cầu con kể chuyện vui trên lớp học ngày hôm nay hoặc những câu hỏi liên quan khi ở trường. Một số trẻ sẽ nhận lỗi ngay lúc đó hoặc cũng có một số bịa ra lời nói dối, ba mẹ hãy nói cho con sự thật để con nhận ra rằng không thể che dấu được ba mẹ, dù vậy ba mẹ vẫn tha thứ và đặt niềm tin ở con, cho con cơ hội để sửa sai.
Xem thêm: Thái độ chống đối của trẻ – Nhìn nhận đúng đắn vấn đề để xử lý
Đừng dán nhãn bé là “kẻ dối trá”
Khi bị gọi là “kẻ dối trá”, trẻ sẽ cực kỳ bị tổn thương lòng tự trọng. Có nhiều trường hợp trẻ sẽ trở nên phá phách hơn nhằm chống đối lại ba mẹ. Ngoài ra những lời nói vô ý đó sẽ gây ám ảnh, để lại nỗi đau về sau cho con. Chính vì thế ba mẹ hãy cẩn thận với những lời nói của mình, răn dạy nhưng hãy tránh làm tổn thương con. Ngoài ra cũng không nên nhắc lại những sai lầm của bé nhiều lần khiến bé dằn vặt bản thân và suy nghĩ tiêu cực.
Ai trong đời cũng sẽ có những lần nói dối, quan trọng là phải biết nhận lỗi và sửa đổi. Chính vì thế ba mẹ hãy cho con có cơ hội sửa sai, đừng vì một lần không trung thức mà gọi con là “kẻ dối trá”, con sẽ cảm thấy bản thân thực sự là kẻ nói dối và không thể nào thay đổi được. Các chuyên gia tâm lý cho rằng, những hình phạt nghiêm khắc không giúp trẻ nhận ra tác hại của nói dối mà chỉ khiến chúng bướng bỉnh hơn. Thay vào đó, nếu bé đã nói ra sự thật, ba mẹ hãy khen ngợi sự trung thực, tôn vinh sự can đảm của con.
Đừng quá đặt nhiều áp lực và kỳ vọng lên con cái
Hãy để bé học tập và phát triển một cách thoải mái theo đúng khả năng và lựa chọn của mình. Việc đặt quá nhiều kỳ vọng lên con cái đôi khi lại vô tình gây ra những gánh nặng và áp lực mà các con phải mang theo, ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai lâu dài sau này. Điều này cũng vô tình đẩy con đến trường hợp phải nói dối để theo đuổi con đường mà mình đam mê. Ba mẹ muốn con học về kinh doanh nhưng con lại thích hội hoạ, do đó đã lén lút ba mẹ đổi nguyện vọng, lừa dối ba mẹ về trường học và ngành học của mình. Hậu quả là khi phát hiện ra sự thật, mối quan hệ giữa ba mẹ và con trở nên gay gắt thậm chí con sẽ bỏ học giữa chừng.
Ba mẹ hãy nên là người lắng nghe, thấu hiểu và tôn trọng sự lựa chọn của con, tạo điều kiện cho con phát triển theo khả năng và sở thích của của bản thân mình.
Nói dối là điều mà đứa trẻ nào cũng sẽ dễ phạm phải và những sự thay đổi về tư duy, hành vi của bé trong tương lai sẽ phụ thuộc rất nhiều vào cách xử lý và giáo dục của bố mẹ. Điều quan trọng cần làm là giúp bé nhận thức được hậu quả của hành vi và tự giác sửa đổi.
Với mục đích cùng các bậc cha mẹ chung tay trong việc xây dựng một thế hệ tương lai vững vàng, UPO đã cho ra mắt khóa học KidUP dành cho các bé từ 6 – 9 tuổi. Khoá học hướng tới đào tạo các kỹ năng mềm cũng như dạy trẻ kỹ năng sống ở gia đình, nhà trường và xã hội thông qua mô hình giáo dục khai phóng – giúp trẻ rèn luyện tư duy tự thức, từ đó hình thành thái độ sống tích cực hơn.
Đăng ký khoá học KidUP cho bé NGAY
Làm gì khi con nói dối? – Hy vọng các thông tin qua bài viết trên đây sẽ giúp bố mẹ xây dựng lộ trình giáo dục con phù hợp và hiệu quả! Hãy tiếp tục theo dõi các bài viết mới nhất từ UPO để cập nhật thêm những kiến thức hữu ích.
Tác giả/Tham vấn: LÊ ĐẶNG MINH NHẬT
Founder - CEO Công Ty CP Tiềm Năng Vô Hạn UPO
Thầy Lê Đặng Minh Nhật là nhà đào tạo, nhà nghiên cứu tâm lý giáo dục vời hơn 10 năm giảng dạy và đào tạo hơn 30.000 học viên toàn quốc. Thầy cũng là nhà huấn luyện và tư vấn cho đội ngũ nhân sự và khách hàng của các tập đoàn và doanh nghiệp: FPT, PQC hospitality, J&T express, Amyra, ILA, RMIT, AIA EXCHANGE, Chubb Life, Global Media…
"Giáo dục nào đâu phải là quần áo để khoác lên cho đẹp, bởi giáo dục vốn dĩ là khơi dậy cái đẹp từ bên trong mỗi đứa trẻ" chính là châm ngôn của thầy trong giáo dục con trẻ.
- Sinh trắc vân tay UPO
- Những Sai Lầm Khi Chọn Hoạt Động Ngoài Trời Cho Trẻ Học Giao Tiếp
- Các hoạt động ngoài trời giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp
- 4+ trò chơi rèn luyện kỹ năng lãnh đạo cho trẻ tại nhà
- Bài học về lòng biết ơn từ những câu chuyện về mẹ
- 4 Điều cha mẹ cần biết để giúp con an toàn trên mạng xã hội
- Trò chơi rèn luyện tư duy phản biện cho trẻ Tiểu học
- 5 Dấu hiệu cho thấy trẻ đang thiếu lòng tự trọng và cách khắc phục
- 5+ Cách dạy con quản lý thời gian hiệu quả ngay từ nhỏ
- Con bị trầm cảm – 4 điều ba mẹ cần làm ngay để giúp con vượt qua
