Chúng ta thường nghe lời khuyên: “Hãy cho trẻ chơi ngoài trời để giao tiếp tốt hơn.” Điều đó không sai. Tuy nhiên, giao tiếp không tự sinh ra chỉ nhờ việc thay đổi không gian.

Một đứa trẻ vẫn có thể lầm lì, khép kín, ít nói – dù được chơi giữa sân trường, công viên, hay bãi biển. Vấn đề không nằm ở “ngoài trời hay trong nhà”, mà ở “trẻ có được đặt vào đúng hoàn cảnh giao tiếp – đúng cách – đúng tâm thế hay không”.

Chính vì vậy, việc chọn sai hoạt động hoặc tổ chức sai cách có thể khiến trẻ bỏ lỡ giai đoạn vàng để phát triển ngôn ngữ. Và rất tiếc, đây lại là lỗi phổ biến ở rất nhiều trường học, trung tâm, và cả phụ huynh có thiện chí nhưng thiếu định hướng.

Mục lục

Sai lầm 1: Chọn hoạt động chỉ thiên về vận động – thiếu chiều sâu tương tác

Những trò như chạy đua, leo núi nhân tạo, nhảy bao bố, bơi lội… tuy mang lại hứng khởi và lợi ích thể chất, nhưng không tạo ra nhu cầu phải sử dụng lời nói để kết nối.

Trẻ có thể vui, mệt, thậm chí la hét – nhưng không nói chuyện thực sự với ai cả.

Hậu quả:

Trẻ thiếu môi trường rèn luyện ngôn ngữ xã hội (giao tiếp điều phối, dẫn dắt, thương lượng…)
Trẻ bị đánh giá là “nhanh nhẹn, hoạt bát” nhưng vẫn kém khả năng trình bày hoặc nói không mạch lạc

Gợi ý thay thế:

Biến những trò vận động thành hoạt động theo nhóm (ví dụ: chạy tiếp sức có hướng dẫn viên bằng lời; nhảy bao bố 2 người cần điều phối chiến lược)
Lồng ghép yếu tố “đóng vai”, “giải thích luật chơi”, hoặc “thuyết phục bạn chọn phương án” vào mỗi trò chơi

Sai lầm 2: Hoạt động không phù hợp với lứa tuổi & mức phát triển ngôn ngữ

Không ít giáo viên dùng một trò chơi cho nhiều độ tuổi, vì thấy… “vẫn vui”. Nhưng bạn cần hiểu: vui không có nghĩa là phát triển.

Ví dụ thường gặp:

Trẻ 3 tuổi bị đưa vào trò chơi chiến thuật, cần phản xạ nhanh
Trẻ 7 tuổi chơi trò chơi… xếp hình theo màu, vốn không đòi hỏi giao tiếp xã hội

Hậu quả:

Trẻ nhỏ: Không hiểu luật → loay hoay → bị loại khỏi nhóm → mất cơ hội nói
Trẻ lớn: Chán nản, diễn trò cho có, không thảo luận, không phản hồi

Gợi ý:

Hãy áp dụng “ngôn ngữ hóa trò chơi”: chọn hoạt động sao cho trẻ phải sử dụng lời nói thì mới hoàn thành được nhiệm vụ – nhưng theo cách phù hợp với độ tuổi.

Sai lầm 3: Thiếu sự hiện diện chủ động của người lớn

Nhiều người lớn nghĩ rằng: “Tốt nhất là để trẻ tự chơi.”
Thật ra, điều trẻ cần là một người đồng hành có mặt, không áp đặt – sẵn sàng quan sát, gợi mở và hỗ trợ đúng lúc.

Giao tiếp không thể phát triển nếu không có ai phản hồi.

Những lỗi phổ biến:

Giáo viên/cha mẹ ngồi bấm điện thoại khi trẻ chơi
Chỉ can thiệp khi có tranh cãi hoặc khi trẻ gọi
Không hỏi trẻ về trải nghiệm sau hoạt động

Vai trò của người lớn:

Gợi ý từ vựng, mẫu câu (khi trẻ bí)
Khen cách trẻ xử lý giao tiếp khéo (ví dụ: “Con đã nói rất nhẹ nhàng khi bạn lấy đồ chơi đấy!”)
Hỏi cảm nhận: “Khi bạn từ chối chơi cùng, con cảm thấy thế nào?”

Sai lầm 4: Tổ chức hoạt động mà không tạo được nhu cầu thật để giao tiếp

Một trò chơi “vui”, “đẹp”, “khoa học”… không có nghĩa là trẻ sẽ chủ động nói. Giao tiếp sinh ra khi có tình huống mâu thuẫn nhẹ, thách thức, hoặc cơ hội cần kết nối.

Nơi nào không có “vấn đề xã hội” – nơi đó không cần ngôn ngữ xã hội.

Hậu quả:

Trẻ chỉ chơi máy móc, làm theo, không nghĩ, không đặt câu hỏi, không biểu đạt cảm xúc

Cách cải thiện:

Tạo “tình huống mở” trong trò chơi (ví dụ: chỉ có 1 dụng cụ cho 2 bạn – ai sẽ thuyết phục ai?)
Thay đổi vai trò (ví dụ: mỗi trẻ 5 phút được làm “trưởng nhóm” để chỉ huy trò chơi)

Sai lầm 5: Không quan sát – không phản hồi – không điều chỉnh

Bạn không thể biết một hoạt động có hiệu quả không nếu bạn không quan sát kỹ, không hỏi lại, và không theo dõi tiến trình ngôn ngữ của trẻ.

Dạy ngôn ngữ không thể dựa vào cảm tính. Phải có nhịp theo dõi.

Gợi ý:

Dùng checklist đơn giản theo từng buổi: Trẻ có chủ động nói không? Có thuyết phục bạn? Có dùng từ mới?
Mỗi tuần chọn 1 hoạt động – sau đó hỏi trẻ: “Con thích gì nhất?”, “Con có học được điều gì mới không?”, “Con muốn chơi lại trò này theo cách nào?”

Kết luận: Chọn đúng – Tạo nền vững cho lời nói vững

Hoạt động ngoài trời có thể là cánh cửa ngôn ngữ mở ra cho trẻ, hoặc cũng có thể là… một không gian ồn ào nhưng trống rỗng.

Điều quyết định nằm ở chỗ:

Người lớn có hiểu rằng giao tiếp là một kỹ năng cần được thiết kế môi trường để phát triển không?
Và mỗi hoạt động được tổ chức có tạo ra mục đích giao tiếp – không gian cảm xúc – và nhu cầu thật để nói hay không?

trường đào tạo kỹ năng UPO

cho thanh thiếu niên từ 10-16 tuổi

đăng ký sớm

Tác giả/Tham vấn: LÊ ĐẶNG MINH NHẬT

Founder - CEO Công Ty CP Tiềm Năng Vô Hạn UPO

Thầy Lê Đặng Minh Nhật là nhà đào tạo, nhà nghiên cứu tâm lý giáo dục vời hơn 10 năm giảng dạy và đào tạo hơn 30.000 học viên toàn quốc. Thầy cũng là nhà huấn luyện và tư vấn cho đội ngũ nhân sự và khách hàng của các tập đoàn và doanh nghiệp: FPT, PQC hospitality, J&T express, Amyra, ILA, RMIT, AIA EXCHANGE, Chubb Life, Global Media…

"Giáo dục nào đâu phải là quần áo để khoác lên cho đẹp, bởi giáo dục vốn dĩ là khơi dậy cái đẹp từ bên trong mỗi đứa trẻ" chính là châm ngôn của thầy trong giáo dục con trẻ.

Bài cùng danh mục